VAN TORSTEN SCHWANKE
I
Ort: En düstere Schrievstov in de Groot Kark to Emden.
Lüüd: Johannes a Lasco (de Superintendent, streng un vörnehm) un Menno Simons (de Fredensstifter ut de Nedderlannen, vull Gloven, aver in de Enge dreven).
A Lasco: (haut mit de Fuust op den Disch) Menno! Ji dreeit de Schrift as en natt Handdook! Seggt mi nu klor un düütlich: Is Christus ut dat Fleesch un Blood vun de Jumfer Maria boren – oder is he as en Waterstrahl dör en Röhr dör ehr dörlopen?
Menno: (ganz liesen, aver fast) Johannes, ji verstaht dat nich. De Sone Goddes is rein. He is dat Woort, dat Fleesch worrn is. Wenn he dat Fleesch vun Maria harr, de doch de Arfsünn in sik dregt, denn weer he keen unbefleckt Lamm mehr! Dat Fleesch keem ut den Heven, dör den Hilligen Geist in Maria plant’.
A Lasco: (stürmt op un af) Dat is Ketteree! Dat is de ole Wahn vun de Valentinianers! Wenn he nich unser Fleesch hett, Menno, denn is he nich unser Broder! Wenn he nich echt minschlich is, denn kann he uns ok nich verlösen. En Gott, de blots so deit, as wenn he en Minsch is, de hölpt uns in de Höll ok nich wieter!
Menno: (steiht op, de Ogen lüchten) Ji schimpt op mi, as wenn ik den Heiland lütt maken will. Aver ik ehr em! Gott is de Schöpper. He hett in Maria en ne’e Kreatur maakt. He is Minsch, ja – aver he is en Himmelsmensch. Maria weer de Acker, de den Samen opnahmen hett, aver de Samen keem vun baven, nich ut ehr süllvst.
A Lasco: (blifft stahn un kiekt em scharp an) Ji maakt Maria to en Kist, to en bloot Gefäß! De Schrift seggt: „Ut den Samen vun David“. Woans schall dat gahn, wenn he ehr Fleesch nich hett? Ji sniedt de Keed dör, de Gott mit de Minschen verbinnen deit! Dat is en gefährlich Spill, Menno. Ji bringt dat ganze Fundament vun de Kark to’n Wackeln.
Menno: (leggt de Hand op sien Hart) Mien Fundament is dat Woort. Un dat Woort seggt: „Dat Woort is Fleesch worrn.“ Dor steiht nich: „Dat Woort hett Fleesch annahmen.“ Dat is en Ünnerscheed as Dag un Nacht! Ik kann nich anners, Johannes. Ik mutt de Reinheit vun mien Herrn bewahren, sünst is mien Gloven leer.
A Lasco: (smeckt mit de Tung) Juer „Reinheit“ is en Phantasm! Ji sünd en Drömer. Ik harr dacht, wi köönt de Reformatschoon tosamen vörandrieven, aver mit düsse Lehr bringt ji de Lüüd dör’n Tüddel. Wenn ji dorbi blievt, denn is för Ju keen Platz mehr in Oostfreesland.
Menno: (mit en deepen Seufzer) Denn mutt ik wohl wietertehn. De Welt will de Wohrheit nich hören, un de groten Heren verstaht dat Geheimnis nich. Gott wees mien Richter. He weet, dat ik Jesus as mien eenzigen Heiland leev – of he nu mien Fleesch dregt oder dat vullkamen Fleesch ut’n Heven.
A Lasco: (koold) Gott wees Ju gnädig, Menno. Ji gaht en sülvstmaakten Weg. Un de Weg föhrt in de Irre.
II
A Lasco: (tritt dicht an Menno ran, de Stemm bevert vör Fiever) Menno, naug vun de Geboort! Laat uns op den Barg Golgatha kieken. Wenn Dien Christus en Fleesch ut den Heven harr, wat is denn an’t Krüüz storven? En lüchten Schien? En Gott, de blots so deit, as wenn em dat weh deit?
Menno: (smiet den Kopp in’n Nacken) Natschürlich is he storven! He hett echt bloodt, he hett echt de Nägel föhlt. He weer de Sone Goddes in minschliche Gestalt, kien Schadden un kien Geest!
A Lasco: (lachet bitter) Aver woans denn? Wenn dat Fleesch nich vun Adam sien Art is, denn is dat ok nich de Sünn un den Dood ünnerworpen! En himmelsch Lief kann nich verrotten, he kann nich freeren un he kann nich starven. Ji maakt ut dat Krüüz en Komödie, Menno! Wenn dat Fleesch nich „unser“ Fleesch weer, denn weer de Dood ok nich „unser“ Dood. Denn hett he uns gor nich ut de Schuld rutfreeth!
Menno: (stött sien Wanderstaff op den Bodden) Ji snackt as en Rekelmeester, Johannes! Gott is allmachtig. Kann he nich en himmelsch Lief maken, dat liekers lieden kann? He hett sik sülvst lütt maakt, he hett sik den Dood utlevert. Dat Fleesch weer rein, ja – aver liekers fleeschlich naug, dat dat Blood ut de Wunnen lepen is! Dat is dat grote Geheimnis, dat Ji mit Juern Verstand nich faten köönt.
A Lasco: (fuchtelt mit de Hannen) Mien Verstand seggt mi, wat de Apostel Paulus schreven hett: „He is uns in allen Dingen gliek worrn, utbenahmen de Sünn.“ Ji aver seggt: „He is uns in de Grundsubstanz unliek!“ Wenn he an’t Krüüz hung, denn weer dat dat Fleesch vun de Minschenheit, dat dor betahlen müss. Sünst harr Gott ja blots gegen sik sülvst speelt!
Menno: (wordt luut) Nee! He is storven, dormit wi leven köönt! Aver he müss rein sien. En kranken Appel kann den annern kranken Appel nich gesund maken. Blot de gesunde Appel ut’n Heven kann de Rotten ut’n Korf drieven. De Dood harr kien Recht op em, aver he hett em freewillig annahmen. Dat is de Leev, Johannes! Nich de Logik!
A Lasco: (schüddelt den Kopp) Düsse Leev ahn de echte Minschheit is en lerrig Verspreken. Wenn ik an’t Krüüz kiek, denn will ik mien fleeschlich Blood sehn, dat dör Christus heiligt wordt. Ji laat em as en Frömdling an’t Holt hangen, de blots dör de Welt dörreist is, ahn dorbi dreckig to warrn.
Menno: (mit Tränen in de Ogen) He weer in de Welt, aver he weer nich vun de Welt. Dat is de Grund, worüm wi em anbeden. Ji verstaht dat nich... Ji wüllt Gott in Juer Karkensystem insparren.
A Lasco: (weist na de Dör) Ik spar em nich in, ik bewahr de Wohrheit vör Juer Drömeree. Wenn Ji dat Krüüz to en Wunnerwark ahn echt minschlich Lieden maakt, denn sünd Ji keen Lehrer mehr, denn sünd Ji en Gefahr för de Seelen.
III
A Lasco: (sett sik hen un klookt dör sien Brill) Nu kummt dat Dicke Enn, Menno. Ji laat de lütten Kinner vör de Karkendör stahn! Ji seggt, dat Water ut de Hand vun en Preester hölpt jem nich, wenn se nich sülvst „Ja“ seggen köönt. Is Goddes Gnad denn an unse Klaukheit bunnen?
Menno: (stark un fast) De Gnad is nich an’t Water bunnen, Johannes! De Schrift seggt: „Glööv un laat di döpen.“ Woans schall en Kind glöven? Dat Lüttje weet nix vun Sünn un noch minner vun de Verlösung. De Doop is dat Segel op en Bund, den de Minsch mit Gott slutt. En Baby kann keen Bund sluten – dat is doch bloot en nattmaken ahn Sinn!
A Lasco: (stütt de Arms op den Disch) Dat is Hochmoot! Ji meent, de Minsch mutt eerst wat leisten, bevör Gott em annimmt. De Kinnisdoop is dat Teken, dat Gott uns al leev hett, ehrdat wi överhaupt weten, wer he is. He is de Goddesbund mit Abraham – un dor weern de Kinner ok al bi! Wüllt Ji Gott sien Gnad lüttmaken, blots wiel Ji so stur op den Verstand kieken?
Menno: (schüddelt den Kopp) Nee, Johannes! Ik will de Doop hillig hollen. De Kark is vull vun Lüüd, de döpt sünd, aver leven as de Heiden. Se sünd „Naam-Christen“. De echte Doop mutt weh doon in’t Fleesch – dat is de „Wedergeboort“. Eerst mutt de Geist dat Hart anreken, denn kummt dat Water. Alles annere is Averglöven un Paapstkram!
A Lasco: (springt op) Ji riet de Kark in Stücken! Wenn blots noch de „Perfekten“ un de „Wederborenen“ dorto höört, denn sünd Ji bald alleen. De Kark is en Nett, wo gode un slechte Fisken binnen sünd. Gott alleen scheedt dat an’t Enn. Ji speelt Ju as de Richter op, de vör de Tied al sortiert.
Menno: (ganz fast) Ik sorteer nich, ik roop to de Buut! De Gemeen schall rein sien, en Bruut ahn Placken. De Doop is de Graffsteijn för den olen Minschen. Wer noch in de Sünn swimmt un lüttje Kinner döpt, de maakt ut dat Sakrament en Speleree. Wi dörpt de Welt nich in de Kark laten, Johannes.
A Lasco: (wiest mit’n Finger op Menno) Ji maakt en Sekte ut den Gloven. En lüttje Grupp, de sik för wat Betteres höllt. De Kinnisdoop is de Anker för dat Volk. Wenn Ji de wegnahmt, denn drift de Welt weg. Ji sünd en Fanatiker, de de Ordnung kaputtmaakt!
Menno: (nimmt sien Hoot) Wenn de Ordnung de Wohrheit dooddrückt, denn is dat en falsche Ordnung. Ik döp de Lüüd, de na Christus fragen. Un wenn dat mien Kopp köst, denn is dat so. Gott sien Woort is keen Kinnerstov, dat is en Füer!
IV
A Lasco: (nimmt en Stück Brood vun’n Disch un höllt dat hooch) Menno, kiek di dat an! Wenn wi dat Avendmahl fiert, is dat denn bloot en Fröhstück för de Seel? Oder is Christus dor würklich bi uns, mit sien Kraft un sien Wesen, so as he dat verspraken hett?
Menno: (ganz klor un ruhig) Dat Brood is Brood, Johannes. Dat is en Teken, en Gedächtnis an dat, wat he an’t Krüüz för uns daan hett. Wi breakt dat Brood as Bröder un Süstern, üm to wiesen: Wi sünd een Lief in em. Dat Geheemnis is nich in dat Backwark, dat is in unse Harten!
A Lasco: (koopt vull Iever) „Dat is mien Lief“, hett he seggt! Nich: „Dat bedüüdt mien Lief.“ Ji maakt ut dat Sakrament en dröge Rekenspenn. Wenn wi dat Brood etet un den Wien drinkt, denn spiest he uns geistlich mit sien echt Fleesch. Dat is en Verspreken vun baven! Ji nehmt de Kark de Speise weg un geevt ehr bloot en Bild.
Menno: (schüddelt den Kopp) Ji snackt wedder as de Papisten, Johannes! Ji wüllt Gott in dat Brood insparren. Mien Christus sitt ter Rechten vun den Vader in’n Heven. He is nich in en Krümel Deeg to finnen. Dat Avendmahl is för de, de al vörher dör den Gloven mit em verbunnen sünd. Wer nich „wederboren“ is, de itt sik den Dood, egal wat Ji dor in dat Brood rinleest.
A Lasco: (haut mit de Hand op’t Holt) Aver de Gemeenschop! Dat Avendmahl is de Disch, an den Gott uns all tohoophöllt. Ji dorgegen maakt dor en „Afsonderung“ ut. Ji latet blots de rein sünd an den Disch. Ji sniedt de Lüüd af, de Twiefel hebbt oder swack sünd. Is dat Brood nich jüst för de Sünders dacht?
Menno: (treckt de Stirn in Falten) De Disch vun den Herrn is keen Schwienskars! He is för de hillige Gemeen. Wer in de Sünn leevt un nich Buut deit, de schall nich mit uns eten. Dat Avendmahl wiest, wer echt to Christus höört. Wi sünd de lüttje Herde, Johannes. Wi köönt nich mit de Welt an een Disch sitten un so doon, as wenn alles goot weer.
A Lasco: (seufzt deep) Ji sünd so hart, Menno. Ji meent, Ji köönt de Kark dör Tucht un Utsluss rein hollen. Aver dat Avendmahl schall uns doch de Gnad schenken, de wi sülvst nich hebbt! Wenn Ji dat Brood bloot as en Teken vun Juere egen „Reinheit“ seht, denn hebbt Ji dat Evangelium nich verstahn.
Menno: (steiht op un leggt den Mantel üm) Mien Evangelium is de Nafolg. Wer dat Brood itt, de mutt ok bereet sien, dat Krüüz to dregen. Dat is keen lichte Kost, Johannes. Dat is de Bund vun de Bröderlichkeit – bet in den Dood.
A Lasco: (kiekt em na, as he geiht) De Bröderlichkeit ahn de Sakramentsgnad is en swack Fundament. Wi warrt sehn, wat vun Juer „reine Kark“ överblifft, wenn de Storm kummt.
V
A Lasco: (leggt en grote, swore Bibel op den Disch, de Sieden sünd vullschreven) Kiek di dat an, Menno! Dat is de Schat. Wi hebbt dat Latiensche achter uns laten. De Puer un de Handwarker schall sülvst lesen, wat Gott em seggt. Dat Woort mutt de Kark regeeren, nich de Paapst un sien Deeners!
Menno: (strieckt sacht över dat Papeer) Dor sünd wi uns eenig, Johannes. Goddes Woort is dat Licht op unsen Weg. Ik hebbt de Schrift faken op mien Flucht in de lüttje Tasch hatt. Sünner dat Woort in unse egen Spraak weern wi blind as de Mulwarps in de Eer. De Minsch mutt dat Evangelium in sien egen Hartenspraak hören, dormit dat em ümwandeln kann.
A Lasco: (nickt, aver denn treckt he de Bruun hooch) Aver passt op! De Schrift is keen Speelwark för jeden Dösbartel. Wi bruukt Gelehrte, wi bruukt de Ordnung un de richtige Utlegung. Wenn jeder dat Woort so dreeit, as em de Schnabel wussen is, denn hebbt wi bald so vele Religionen as Kinner in de Wiege! De Geist mutt dör de Kark un de Ämter leidt warrn.
Menno: (lachet liesen) De Ämter? De Gelehrten? Johannes, Ji sünd al wedder dorbi, de Minschen twüschen Gott un dat Lamm to stellen. Wenn de Hillige Geist in en eenfachen Fischer wirkt, denn versteiht de dat Woort dicker beter as en Professer ut Wittenberg oder Krakau! De Schrift leggt sik sülvst ut, wenn man bloot den Freden un de Nafolg söcht.
A Lasco: (wordt fuulhaftig) Dat is dat gefährliche Gift vun de „Swärmeree“! Ji meent, de Geist flüggt eenfach so dör de Finster, ahn Studium, ahn Spraakkenntnis, ahn de Vaders vun de Kark. Dat Volk bruukt de Bibel in Plattdüütsch, ja – aver se bruukt ok Pastoren, de jem seggt, wat dor steiht! Sünst kaamt se op düll Ideeën, so as Ji mit Juer „Himmelsfleesch“.
Menno: (klookt em scharp an) De Gelehrten hebbt Jesus ans Krüüz bracht, Johannes. De „Schriftgelehrten“ weern dat, de em nich verstahn hebbt. De eenfache Minsch, de de Bibel liest un dornach leven will, de hett den Slötel to de Wohrheit. Wat hölpt mi dat Griechsche un dat Hebräische, wenn ik mien Naver nich leev hebbt? De Bibel in de Volksspräke is nich för de Disputatschoon dacht, man för dat Doon!
A Lasco: (haut op de Bibel) Man dat Doon bruukt de Lehre! Sünner de richtige Lehre is dat Doon bloot froom Gestammel. Wi bruukt en klor Bekenntnis, dat up de Schrift foot’t. De Bibel is dat Fundament vun den Staat un de Kark, nich bloot en Leesbook för de privaten Drömer.
Menno: (nimmt sien Staff) Gott sien Woort is en Swert, dat scheedt. Dat scheedt de Kark vun de Welt. Wenn de Puer de Bibel liest un sütt, dat he sien Feinde leev hebben schall, denn bruukt he keen Superintendenten, de em verklort, dat he liekers in den Krieg trecken mutt. Dat Woort is klor naug, Johannes. To klor för Lüüd, de de Macht behollen wullt.
A Lasco: (sett sik daal, ganz mööd) Ji sünd en Dickkopp, Menno. Ji wullt de Welt mit de Bibel in de Hand op’n Kopp stellen.
Menno: (bi de Dör) Nee, Johannes. Ik will ehr bloot wedder op de Föte stellen. Un dat geiht bloot, wenn de Minsch sülvst leest: „Folgt mi na.“
VI
A Lasco: (höllt en lüttet Book hooch, den „Emder Katechismus“) Kiek di dat an, Menno! Hier steiht dat klor op dreehunnert Fragen un Antworten. Dat is dat Melk-Brood för unse Kinner un för de Dummen. So lehrt se, wat Gott vun jem will, un woans se vör de Welt un vör den Düvel bestahn köönt. Ahn so en Richtsnoer verloopt se sik doch in’n Woold vun de Welt!
Menno: (stippt mit’n Finger op dat Book) Fragen un Antworten, de Minschen opschreven hebbt? Dat is en Kaff, Johannes! Ji dwingt de Kinner, Wöör utwennig to lehren, de se in’t Hart noch gor nich föhlt. De echte Katechismus vun en Christenminsch is de Hillige Geist, de em lüchten deit, wenn he de Bibel liest. Wat hölpt mi en „Frage Sösstig“, wenn de Minsch nich brennt vör Leev to Christus?
A Lasco: (lacht luut) De Geist! Immer wedder de Geist! De Geist ahn de Ordnung is en Wind, de mal hierhen un mal dorhen weiht. Wi bruukt dat Bekenntnis, Menno! De Katechismus is de Muur üm den Garden. Sünner düsse Muur freet de Swien de Blomen op. De Lüüd in Emden bruukt en klor „Ja“ un en klor „Nee“. Se schallt weten, wat unse Kark glöövt, dormit se nich bi de Papisten oder bi Juer Döper-Sekten lannen!
Menno: (schüddelt den Kopp) Ji boot en Geister-Kastell ut Papier. Wenn de Kinner dat „Amen“ seggt, blots wiel de Preester dat so hören will, denn is dat en Löög vör Gott. De Geist mutt de Kinner sülvst anreken. Un dat passeert dör dat Vörbild vun de Öllern un dör de Nafolg, nich dör dat Pappageien-Snabblen vun Juer Fragen. Dat Woort mutt fleeschlich warrn in uns – nich in Tinte blieven!
A Lasco: (treckt de Stirn tosamen) Ji sünd en Träumer! De Minsch is swack un dumm. He bruukt en Geländer, an dat he sik fasthollen kann. Mien Katechismus lehrt de Sünd, de Gnad un de Dankborkeit. Dat is de Grundsteen för en christlich Gemeenwesen. Sünner dat gifft dat keen Ordnung in’n Staat un nich in de Kark. Ji wullt de Lüüd friemaken, aver Ji laat se verhungern, wiel Ji jem dat Handwarkstüüch vun de Lehr wegnahmt!
Menno: (sett sien Hoot op) Dat Handwarkstüüch is dat Krüüz, Johannes. Dat lehrt een nich ut Böker. Wer Christus nafolgen will, de lehrt den Katechismus op de Straat, in’n Kerker un in de Not. Juer Book is för de Lüüd, de dat bequem hebben wullt in ehr Karkensettels. Mien Lehr is dat Leden un de Leev.
A Lasco: (leggt dat Book wedder op den Disch) Denn gaht man, Menno. Ji söökt de Enscheedung in’t Geheime, ik söök de Wohrheit för de ganze Stadt. De Tied warrt wiesen, wat länger höllt: Juer „Geföhl“ oder mien „Fundament“.
Menno: (an de Dör) Nich mien Geföhl, Johannes. Goddes Geist. Un de lett sik in keen Katechismus insparren – nich mal in Juer feinen Emder Druck.
VII
A Lasco: (strieckt sien vörnehmen swarten Rock glatt) Menno, kiek di dat an: De Kark bruukt Stütt! Wi bruukt Superintendenten, Pastoren, Öllsten un Diakone. De Kark is as en Schipp, dat en Kaptein bruukt, de den Kurs kennt. Wenn jeder Matroos an dat Stüerrad rieten dröff, denn landt wi op de Klippen vun de Anarchie!
Menno: (stüthelt sik op sien Staff) En Kaptein, Johannes? Wi hebbt al een! He hett en Krone ut Dörnen un sien Naam is Jesus. De Kark is keen Schipp för de groten Heren, se is en Bruuderskop. Wi bruukt keen „vörnehme Ämter“, de sik över de annern verheevt. Bi uns sünd de Deener de Eersten. De Geist roopt, wen he will – of dat nu en Buur is oder en Schoster!
A Lasco: (lachet kold) En Schoster as Prediger? De de Schrift nich utleggen kann, wiel he keen Griechsch versteiht? Dat is de Ünnergang! In Emden hebbt wi den „Coetus“ – de Versammlung vun de Predigers. Wi pröövt de Lehr, wi hollt de Ordnung. En Amt is en Deenst vun Gott sien Gnaden, de dör de Kark bestätigt warrt. Ahn dat Amt gifft dat keen Recht un keen Sakrament.
Menno: (schüddelt den Kopp) Juer Ämter sünd bloot ne'e Ketten! Ji hebbt de päpstlichen Ketten afsmeten, aver nu smeedt Ji ne'e ut Gold un Gelehrsamkeit. Bi uns warrt de Öllsten vun de Gemeen wählt, wiel se vull Geist sünd un en rein Leven föhrt. Se sünd keen „Heren“, se sünd Deeners an dat Woort. Wenn en Prediger bi Ju sündig is, denn schuult em dat Amt. Bi uns flüggt he rut! Dat is de Tucht vun de Leev.
A Lasco: (kummt dicht ran) De Tucht! Ji sünd de Meesters vun den Bann un de Utsluterei. Ji maakt de Kark to en Gefängnis vun de „Heiligen“. De Kark mutt aver dat Volk ümfaten – ok de Swacken, ok de Lüüd, de nich perfekt sünd. De Staat un de Kark mutt tohoopwarken, dormit dat Land christlich blifft. Ji dorgegen wüllt Ju afsondern in Juer lüttje Winkel.
Menno: (ganz fast) Ja! Wi sondert uns af! De Welt is vull vun Blood un Krieg un Lögeree. De Kark mutt en Garden sien, de mit en Tuun schützt is. Juer „Volkskark“ is doch bloot en Mischel-Maschel ut Evangelium un Machtpolitik. Ji bruukt den Magistrat un dat Sweert, üm Juer Ordnung to hollen. Wi bruukt bloot dat Woort un de Geduld.
A Lasco: (haut op den Disch) Ahn den Magistrat un de Ordnung harrn de Spanier uns al längst fressen! De Kark bruukt de Macht, üm de Wohrheit to schütten. Ji sünd as Kinner, de op de Straat speelt un nich seht, dat de Wagen kummt.
Menno: (geiht na de Dör) De Wagen mag kamen, Johannes. He kann uns den Lief tweifahren, aver nich de Seel. Ik bo mien Kark op dat Lieden, Ji boot Juer op de Verwaltung. Wi warrt sehn, wat an’t Enn vör Gott bestand hett.
A Lasco: (blifft alleen torüch) Gott wees Ju gnädig, Menno. Ji sünd de ehrlichste Ketter, den ik je drapen hebbt. Aver en Ketter blievt Ji liekers.
VIII
A Lasco: (wiest ut dat Finster na dat Rathuus vun Emden) Menno, kiek di dat an! De Övrigkeit is vun Gott insett. De Graaf un de Magistrat hebbt de Opgaav, dat dat Evangelium free predigt warrn kann un dat de Gottlosen de Kark nich tweimakt. De Staat is de Schutzmuur! Wi Pastoren snackt de Stadt de Wohrheit vör – un de Magistrat sorgt dorför, dat dat Volk dornach leevt. Dat is de christliche Staat!
Menno: (schüddelt den Kopp un sien Stemm is vull Truer) De „christliche Staat“? Dat is en Unding, Johannes! Dat Sweert vun de Övrigkeit is för de Welt dacht, üm de Bösen in Schach to hollen. Aver in de Kark hett dat Sweert nix to söken! Jesus hett to Petrus seggt: „Steek dien Sweert weg.“ Wer de Macht vun den Staat bruukt, üm sien Gloven to dringen, de vertroot Gott nich mehr.
A Lasco: (wordt fegelsch) Ji sünd en Träumer! Wenn de Graaf uns nich schütten deit, denn kaamt de Kaiser un de Inquisition un brennt uns all dornnedder. De Övrigkeit mutt de „eerste Tafel“ vun de Gebote schütten – dat heet, se mutt dorför sorgen, dat Gott de Ehr geven wordt un keen Afgötteree bedreven warrt. En christlich Regent is en „Pleegvader“ vun de Kark!
Menno: (tritt dicht an a Lasco ran) En Pleegvader? De Graaf Enno hett mi un mien Lüüd jagt as de Hasen op’t Feld! Juer „christliche Regenten“ sünd de, de dat Blood vun de Döper vergetet. De Kark un de Staat sünd twee verscheden Rieken. Dat Riek vun Christus is freedvull, dat Riek vun de Welt is vull Gewalt. En Christenminsch dröff keen Amt dregen, wo he dat Sweert bruken mutt. Wi sünd Pilgers, Johannes, keen Polizisten!
A Lasco: (haut op den Disch) Dat is de Weg in de Anarchie! Wenn de Frommen sik ut den Staat torüchtreckt, denn laat Ji dat Feld de Gottlosen un de Tyrannen. Wi mütt de Welt salten! Dat geiht bloot, wenn wi de Gesetze mit dat Evangelium dörpusten. De Kark mutt de Geweten vun de Regenten scharpen, dormit se rechtveerdig regeert.
Menno: (ganz fast) De Welt lett sik nich dör Gesetze „christlich“ maken. Dat Hart mutt sik ännern! Ji meent, Ji köönt dat Riek Goddes mit de Hölp vun Graaf un Kaiser opboon. Aver dat Riek Goddes wasst in de Stillen, dör dat Lieden un dör dat Tüügnis. Wi betahlt unse Stüern, wi sünd de Övrigkeit gehorsam, solang se nich gegen Gott sien Gebot geiht. Aver wi sweert keen Eed un wi gaht in keen Krieg. Unser König sitt nich in Auerk oder Brüssel – he sitt in’n Heven!
A Lasco: (leggt de Hand op de Stirn) Ji sünd en Gefahr för de Ordnung, Menno. Wenn de Minschen Ju nafolgt, denn fallt dat ganze Gemeenwesen ut’n Leem. Wer den Eed aflehnt un den Deenst an de Wapen, de maakt dat Land wehrlos gegen den Feind.
Menno: (glimlacht milde) Un wer op dat Sweert vertroot, de warrt dör dat Sweert ümkamen. Wi vertroot op dat Lamm. Dat is de Ünnerscheed. Ji bruukt den Graaf, wi bruukt bloot de Gnad.
IX
A Lasco: (wiest op en Landkoort, de op den Disch utbreedt is) Menno, kiek di dat an! De Törken staht in’n Osten, de Spaniers in’n Süden. Schullt wi eenfach de Hannen in de Schoot leggen un tokieken, woans se unse Froonslüüd un Kinner afslachten doot? Goddes Ordnung verlangt, dat de Övrigkeit dat Schultlose schützt. Dat is en „gerechten Krieg“, wenn man gegen de Tyrannen opsteiht, üm dat Evangelium un de Freeheit to redden!
Menno: (schüddelt den Kopp, ganz ruhig, aver mit en deepen Ernst) Johannes, Ji snackt as de Welt snackt. Aver wat hett Christus seggt? „Leevt juer Feinde!“ He hett nich seggt: „Leevt juer Feinde, bit de Törke kummt.“ Wer dat Sweert nimmt, de warrt dör dat Sweert ümkamen. Wi sünd de Schaap in’n Middelpunkt vun de Wülv. En Schaap grippt nich na de Wapen, dat vertroot op den Harder.
A Lasco: (haut op de Koort) Dat is kien Gloven, dat is sülvstmoörderisch Dösigheit! Gott hett den Regenten dat Sweert nich ümsünst geven. He is de Deener Goddes, de de Straaf över de Bösen bringt. Wenn de „Gerechten“ nich bereet sünd, de Wapen to dregen, denn regeert bald bloot noch de Gottlosen. Dat Krüüz to dregen heet ok, Verantwoortung för den Naver to övernehmen. Un mien Naver schütz ik, wenn ik den Möörder uphall!
Menno: (klookt em scharp in de Ogen) Ji wullt den Düvel mit Beelzebub utdriewen. Mit Gewalt maakt Ji noch mehr Gewalt. Unse Wapen sünd nich ut Stahl un Iesen, Johannes. Unse Wapen sünd dat Gebed, de Geduld un dat Tüügnis. De eerste Kark is wassen, wiel se sik slachten laten hett – nich wiel se sülvst slacht hett. Wenn ik en Minsch doodslaag, den Christus ok erlösen wull, woans schall ik denn vör den Richterstohl Goddes bestahn?
A Lasco: (tritt en Schritt trüch, de Stemm wordt lieser) Ik heet den Krieg nich goot, Menno. He is en Übel, en Naklapp vun de Sünn. Aver in düsse fallen Welt mutt man dat lüttere Övel wählen, dormit dat Gröttere nich alles verslingt. De „Gerechte Krieg“ is de Noutwehr vun de Ordnung. Ji dorgegen laat de Welt in’t Chaos stürten, wiel Ji Ju to froom sünd, de Drecksarbeit to maken.
Menno: (leggt de Hand op a Lasco sien Schuller) De Drecksarbeit, as Ji dat nöömt, hett Jesus an’t Krüüz daan. He hett de Gewalt dörbraken, wiel he sik nich wehrt hett. Wi Mennoiten warrt kien Eed swören un kien Wapen dregen. Wi sünd de Fredensstifter, de de Welt utlacht, aver de an’t Enn dat Riek Goddes arven warrt. Juer „gerechten Kriege“ laat bloot Wittwen un Weesen torüch – op beid Sieden.
A Lasco: (seufzt un schüttelt den Kopp) Wi verstaht uns nich. Ji sünd en Mann vun de Tokumst, de dat Riek Goddes al op de Eer dwingen will. Ik bün en Mann vun de Nutied, de de Kark dör de Stürme vun de Welt stüern mutt. Gott alleen weet, wer vun uns de gröttere Schuld op sik laadt – ik mit mien Sweert oder Ji mit Juer Tosehn.
X
A Lasco: (kickt op sien hölten Krüüz) Menno, wenn ik an Rom denk, denn sütt mien Hart düster. Ik weer sülvst en vörnehmen Mann in de Kark, ik harr Pfründen un Macht. Aver ik hebbt sehn, dat se de Minschen mit ehr Traditschonen un Minschenlehre verstoppt hebbt. Se hebbt dat Evangelium ünner en Barg vun Gold un Purpur begraven! Wi mütt de Kark reinmaken, wi mütt torüch na de Origo, na den Anfang, wo dat Woort alleen regeert.
Menno: (nickt streng) De „Hoor ut Babylon“, Johannes! Dat is dat, wat ik sehn hebbt. Se hebbt de Sakramenten to Töferei maakt un verkööpt de Gnad Goddes för lütt Geld. Aver Ji, Johannes, Ji hebbt bloot de Böverkant afschaven. Ji hebbt de Kark vun den Paapst befreeth, aver Ji hebbt ehr wedder in de Arms vun de Försten dreeven. Rom harr en Tyrann in Rom – Ji hebbt nu lüttje Tyrannen in elk Förstendoom!
A Lasco: (haalt deep Luft) Dat is nich rechtveerdig! Wi hebbt de Afgötteree ut de Karken smeten. De Biller sünd rut, de Altar is en Disch worrn, de Messe is nu en echt Avendmahl. Wi hebbt de Kark wedder op dat Fundament vun de Apostels stellt. Rom is en Gift, dat de Seelen krank maakt – dor sünd wi uns eenig. Aver man kann de Kark nich ganz in’t Naugstieven verlehren, man mutt ehr en ne’e, klor Gestalt geven.
Menno: (tritt en Schritt vör) Nee! Man mutt se heel un deel verlaaten! De kathoolsche Kark is en verrottet Huus. Ji versöcht de Balken uttowesseln, aver ik segg Ju: Dat Fundament is falsch. Se döpt Kinner, se dwingt de Lüüd mit Gewalt in de Kark – un Ji maakt dat nipp un nau so! De „Roomsche Gruul“ stickt noch deep in Juer egen Ordnung. Wer ut Rom rutgeiht, de mutt ok ut de Welt rutgeiht. De echte Kark is lütt, arm un verfolgt – so as Jesus sülvst.
A Lasco: (smeckt mit de Tung) Ji wullt de Kark unsichtbor maken, Menno. Aver de Kark is de Mudder vun de Glövigen. Se mutt dor sien, se mutt de Lüüd tähmen un lehren. Rom harr de richtige Idee vun en weltwiede Kark, aver se hebbt dat mit de Macht vun den Düvel mischt. Ik will de Kark kathoolsch (allgemeen) hollen, aver evangeelsch un rein. Ji dorgegen sünd as en Kind, dat mit dat Badewater ok dat Kind utstött!
Menno: (nimmt sien Staff fast in de Hand) Wenn dat Kind en Bastard vun de Macht is, denn mutt dat rut! Ik segg Ju: Rom un de groten Reformaters, Ji sünd alltohopen Deel vun dat „Groot-Christendom“, dat mit dat Sweert regeert. De echte Weg is smal. Wi sünd de lüttje Grupp, de ut de Stadt rutgeiht na de Wöste, üm Gott rein to denen. Wi hebbt mit den Papismus nix mehr to schaffen – un mit Juer staatsfromme Kark ok nich!
A Lasco: (sett sik daal un schüddelt den Kopp) Denn sünd Ji alleen, Menno. Twüschen den Paapst sien Pracht un Juer Armoot versöök ik den Weg vun de klor Lehre to gahn. Gott help uns beid, dat wi an’t Enn nich an de falsche Siet staht.
Menno: (bi de Dör) De Wohrheit maakt free, Johannes. Nich de Kark un nich de Paapst. Bloot dat Lamm.