FAUST
Vun Johann Wolfgang Goethe
Plattdüütsch vun Torsten Schwanke
DE EERST DEEL
(Nacht. In en hoochgewölvte, drange, gootsche Stuuv.)
FAUST
(unruhig op sienen Seet an’t Pult.)
Ik heff nu, ach! Philosophie,
Medizin un Juristeree,
Un helaas ok de Theologie
Studeert mit Plackeree un Weh.
Dor stah ik nu, ik arme Narr,
Un bün nich klöker as ik warr.
Heet Dokter nu un ok Perfesser,
Un weet dat doch keen Stück nich beter.
Siet teihn Johr treck ik al de Gören,
De Schölers, de op mi schulln hören,
An’t Nees herüm, dweer un krumm –
Un seh: wi blievt doch alltohopen dumm!
Dat will mi meist dat Hart verbrennen,
Wi köönt de Wohrheit nich erkennen.
Ik bün woll klöker as dat ganze Pack,
De Dokters, de Schrievers, dat Preester-Gesnack;
Mi plaagt keen Twievel, mi plaagt keen Sorgen,
Vör de Höll bün ik seker un vör’n Düvel geborgen.
Doch dorför is mi ok de Freid afgahn,
Ik glööv nich mehr, ik harr wat Verstahn,
Bbill mi nich in, ik künn de Lüüd wat lehren,
Üm se to betern oder to bekehren.
Ok heff ik keen Goot un ok keen Geld,
Keen Ehr un keen Herrlichkeit op de Welt.
So’n Leven höllt doch keen Hund mehr ut!
Drum geev ik mi de Magie nu op de Huut,
Ob dör de Geister ehr Macht un Mund
Mi nich manch Geheemnis warrt kund;
Dat ik nich mehr mit suer’n Sweet
Snacken mutt vun dat, wat ik nich weet;
Dat ik utfinnd, wat de Welt dörchdringt
Un in’n Innersten tosamenbringt,
All Wirkungskraft un Samen seh –
Un nich mehr in Wöör un Bookstaven dreeh.
O vuller Maanschien, seegst du doch
To’n lesten Mal mien Quäleree noch,
Den ik so menig Mitternacht
An düt Pult hier heff verwacht!
Denn över Böker un Papeer,
Du truerig Fründ, eerschienst du mi hier.
Ach! Künn ik doch op Bargeshöhen
In dien leev Licht nu hen un her gahn,
Um Felsenkuhlen mit Geister sweven,
Op Wischen in dien Daam’rung leven,
Vun all den Wissensqualm befreet,
In dienen Dau mi gesund baden, dat’t mi beter geit!
Weh mi! Sitt ik noch in den Kerker fast?
Verfluchtes, düster’t Muuslock, vull vun Last!
Wo sülvst dat sote Himmelslicht
Trüf dör de bunten Schieven brickt.
In’n Slamm vun düsse Bökerhopen,
Vun de Wörm freten, Stoff dorop lopen,
De bet an’t hoge Gewölv rup reckt,
Mit rökert Papeer ganz todeckt;
Mit Glääs un Büssen ringsümstellt,
Vullstoppt mit Kram ut de ganze Welt,
De Ahnen ehr Schrott noch binnento:
Dat is dien Welt! Schull dat würklich so?
Un fragst du noch, worüm dien Hart
Sich bang in diene Bost tosamensnört?
Worüm en unverklaarboren Smart
Dien ganzet Leven so verstört?
Ansteed vun de levig Natuur,
In de Gott den Minschen harr sett,
Umgifft di Rook un Modder pur,
Keen Leven, blot Knaken un Skelett.
Fleih! Op! Rut in dat wiede Land!
Un düt geheemnisvulle Book,
Vun Nostradamus sien egen Hand,
Is dat för di nich de rechte Klook?
Erkennst du denn de Steerns ehr Loop,
Un wenn Natuur di lehrt mit Hoop,
Denn geiht de Seelenkraft di op,
So snackt en Geist to’n annern Kopp.
Ümsüst, dat dröge Nadenken hier
De helgen Teken verklaart nu dir;
Ji Geister, ji sweevt doch neven mi,
Antern mi nu, wenn ik roop na di!
(He sleiht dat Book op un süht dat Teken vun’n Makrokosmos.)
Ha! Welk en Wunne flütt bi düt Gesicht
Op eenmal mi dör de Sinnen, vull vun Licht!
Ik föhl junk un helgig Levensglück,
Föhl ne’e Glut dör Nerv un Aadern trüch.
War dat en Gott, de düt hier schreev,
Wat mien binnert Toben stillen deit,
Wat mien arm Hart mit Freid bekleedt
Un mit en snaakschen, deepen Dreev
De Kräft vun de Natuur vör mi utbreedt?
Bün ik en Gott? Mi warrt so licht!
Ik seh in düsse reinen Töög vör mi
De wirkende Natuur – so klor as noch nie.
Nu eerst verstah ik, wat de Wiese seggt:
„De Geisterwelt is nich afslaten,
Dien Geist is to, dien Hart is dood!
Op, Schöler! Laat di nich verlaten,
Baad diene Bost in’t Morgenroot!“
(He bekickt dat Teken.)
Wie sik dat All to’n Ganzen weevt,
Eens in dat Anner wirkt un levt!
Wie Himmelskräft op un dal nu stiegt
Un sik de gollnen Emers reckt un wiegt!
Mit Segen, de so sööt hier rückt,
Vun’n Heven dör de Eer sik drückt,
Harmonisch all dörch’t Weltall klickt!
Wat för en Speel! Doch ach, en Speel blot man!
Wo griep ik di, unendlich Natuur, di an?
Wo sünd dien Brüste? Ji Borns vun all dat Leven,
An de de Heven un de Eer so hangt,
Na de mien flauet Hart so bannig verlangt –
Ji quellt, ji tränkt, un ik mutt hier so dörsten?
(He sleiht unwillig de Siet üm un süht dat Teken vun’n Eerdgeist.)
Wie anners wirkt düt Teken op mi in!
Du, Geist vun de Eer, büst naher mien Sinn,
Ik föhl mien Kräft al wassen un al stiegen,
As harr ik olen Wien nu in de Piepen.
Ik föhl den Moot, mi in de Welt to wagen,
All dat Glück un all dat Leed to dragen,
Mi mit de Stüürm ümto to slaan
Un in’n Schippbrook nich ünner to gahn.
Dat treckt sik to!
De Maan stickt weg sien Licht –
De Lamp verlischt!
Dat dämpert! Rode Strahlen tückt un flackert
Üm mienen Kopp. En Schuer weiht
Vun’t Gewölv heraf, as wenn wat geit,
Un fat düt Lief mi an!
Ik föhl dat, du sweevst üm mi rüm,
Du Geist, den ik ropen heff mit mien Stimm!
Wies di nu!
Ha! Wie dat in mien Hart so ritt!
To ne’e Geföhle,
Ik föhl mien Sinnen wöhle!
Mien Hart is di ganz un gor hengeven!
Du must! Du must! Un kost dat ok mien Leven!
(He fat dat Book un seggt de geheemnisvullen Wöör. En rode Flamm tückt op, de Geist eerschient.)
EERDGEIST
Wokeen röppt na mi?
FAUST
(kiek weg)
Schreklich Gesicht!
EERDGEIST
Du hast mi düchtig antrocken,
Hest lang an mien Sphäre sugen un brocken,
Un nu?
FAUST
Weh mi! Ik verdragg di nich!
EERDGEIST
Du flehst un jachst, üm mi to sehn,
Mien Stimm to hören, vör mi to stehn;
Mien Hart, dat geev nu na dien Flehen:
Hier bün ik! Welk en schandlich Grauen
Fat di Övverminschen an! Wo is dat Truen?
Wo is dat Hart, dat en Welt hett maakt,
Un höet un pleegt un bi Nacht waakt,
Dat so as wi, de Geister, wull ween?
Wo büst du, Faust, de mi so luut hett ropen?
De mit all Kräft is op mi to lopen?
Büst du dat? De mien Atem blot föhlt
Un al in de deepen Knaken so bevert un köhlt?
En lütten Worm, de sik bang in’n Dreck windt!
FAUST
Flammenbild, schall ik vör di wieken?
Ik bün’t, ik bün Faust, ik bün diensglieken!
EERDGEIST
In Levensfluten, in Taten-Sturm
Wall ik op un dal,
Sweev hen un her!
Geboort un Graff,
En ewig Meer,
En wesselnd Weven,
En gleunig Leven!
So schapp ik an’n susenden Weevstohl vun de Tiet
Un wirk an Gottes levig Kleid un sienen Staat.
FAUST
Du, de du dör de wiede Welt so sweevst,
Dregig Geist, ik föhl mi di so neeg!
EERDGEIST
Du gliekst den Geist, den du begriepst,
Nich mi!
(De Eerdgeist verswinnt.)
FAUST
(sacks tosamen)
Nich di!
Wokeen denn?
Ik, Ebenbild vun Gott!
Un nich mal di!
(Dat kloppt an de Döör.)
O Dood! Ik weet dat, dat is mien Schöler.
Nu warrt mien Schöönheit noch veel köler!
Dat düsse Fülle vun Gesichten
De dröge Keerl mutt nu tounichte richten!
(Wagner kummt rin in’n Slaaprock un Nachtmütz, en Lamp in de Hand. Faust dreiht sik gnurrig weg.)
WAGNER
Verzeiht! Ik harr Jo deklameren hüürt;
Seker en Stück ut de Greken ehr Tiet?
Ik müss dor ok mal wat vun lehren,
Denn vundaag kann een dat goot gebruken.
Ik heff dat faken hören seggen,
En Komödiant künn en Pastor wat bipreken.
FAUST
Jo, wenn de Pastor en Komödiant sülvst is,
As dat ja woll mal vörkummt, ganz gewiss.
WAGNER
Ach, wenn een blot in sien Museum hockt
Un de Welt blot an’n Fierdag mal beguckt...
Man weet ja gor nich, wie een de Lüüd
Mit gode Reed vertovern un övertügen schull.
FAUST
Wenn du dat nich föhlst, warrst du dat nich kriegen,
Wenn dat nich ut de Seel will stiegen
Un mit en echten, deepen Klang
De Harten packt mit sienen Sang!
Sitt du man dor un liem man wat tosamen,
Kaak di en Ragout ut frömde Rahmen,
Pust de lütten Flammen ut de Asch herut,
Wenn di dat so gefallt, du lüttje Snut!
Bewunnern vun Kinner un vun Aapen,
Wenn di dorna de Mund steiht apen!
Doch warrst du nie Hart to Hart hen bringen,
Wenn dat nich ut dien egen Hart will klingen.
WAGNER
Man de Rhetorik helpt den Redner doch bannig!
FAUST
Ach wat, Rhetorik! Dat is för’t Poppenspeel!
Mien Herr Dokter, wiest mal wat vun Kraft!
Weest keen Narr mit bunte Schelln!
Fründschap, Leev un Bröderschap,
Dat vertellt sik doch vun sülvst ganz knapp.
Un wenn’t di Ernst is, wat to seggen,
Must du di doch nich op Wöör-Jagd leggen!
All de Reden, de so glitzern doot,
Wo ji de Minschen-Schnipsels kräuseln doot,
Sünd so dröög as de Harvstwind in de Bläder,
De dör dat dörre Loof so suust un jedereen blots argert.
WAGNER
Ach Mann, de Kunst is lang,
Un kort is dat Leven!
Mi warrt bi mien kritisch Streven
Oft üm Kopp un Hart so wunnerlich.
Wie swoor sünd doch de Middel to besorgen,
Dör de een an de Borns kummt, ganz verborgen,
Un ehr een ok blot den halven Weg hett schafft,
Mutt en armen Düvel starven, vör de Tiet un ahn Kraft!
FAUST
Is dat Papeer de helge Born för di,
De di den Dörst stillt ahn Möh un ahn Weh?
In dien Seel dor mutt dat Water fleten,
Anners kannst du dat luerige Erquicken vergeten!
WAGNER
Verzeiht! Dat is doch en groote Ehr,
Sik in de olen Tieden to dükern, ümso mehr,
To sehn, wat vör uns en kloken Mann hett dacht,
Un wie wiet wi dat nu sülvst hebbt bracht.
FAUST
O jo, bet an de Steerns so wiet!
Mien Fründ, de Tieden ut de ole Tiet
Sünd för uns en Book mit söven Segeln.
Wat ji den „Geist vun de olen Tieden“ nennt,
Dat is blot de Herrscher ehr Geist, den ji kennt,
De sik in de egen Tiet deelt un spegelt.
Dat is denn faken en Jammer un Not!
Man löppt al weg, is de eerste Blick ok blot:
En Schiet-Emmer un en Rumpelkammer,
Liekers as en lütt Operette, vull Jammer,
Mit kloke Spröök un politische Saken,
De goot in den Mund vun de Poppen maken.
WAGNER
Man de Welt! De Minschen ehr Hart un Geist!
Dorvun müss een doch wat lehren, as sik dat wiest.
FAUST
Jo, wat een so „Lehren“ un „Weten“ nennt!
Wokeen is dat, de dat Kind bi’n Naam nennt?
De Wenigen, de wat dorvun hebbt sehn
Un dumm noog weern, ehr Hart nich to verstechen,
De den Pöbel ehr Visionen hebbt vertellt,
De hett man al jümmers ans Krüüz henstellt!
Ik bidd di, Fründ, dat is nu ddeep in de Nacht,
Wi hebbt för vundaag noog snackt un dacht.
WAGNER
Ik harr geern bet morgen fröh hier seten,
Üm mit Jo so klook un vull Gelehrtheit to snacken.
(Wagner geit af)
FAUST
Dat son Kopp nich alle Haapnung verlüst,
De jümmers an dregig Saken rümküst,
De mit gierig Hann’ na Schätzen graavt
Un froh is, wenn he en Regenworm findt un doran glöövt!
(Mephistopheles in’n Slaaprock, mit en groote Perück. En Student kummt rin.)
STUDENT
Ik bün hier eerst siet ganz korte Tiet
Un kaam nu vull vun Deemoot un Freud,
En wiesen Mann to spreken un to kennen,
Den all de Lüüd bi sienen Naam nu nennen.
MEPHISTOPHELES
Dien Fründlichkeit, de freit mi bannig,
Ik bün en Mann as annern ok, nich wannig.
Hest du di hier al en beten ümkeken?
STUDENT
Ik bidd Jo, hölpt mi, laat mi nich in’n Steken!
Ik kaam mit Moot un ok mit frischen Bloot,
En beten Geld heff ik ok noch in’n Hoot.
Mien Mudder wull mi meist nich gahn laten,
Ik will wat Lehrtes lehren hier op de Straten.
MEPHISTOPHELES
Denn büst du hier an’n rechten Fleck.
STUDENT
Wenn ik ehrlich bün: Ik wull meist wedder weg!
Dat süht hier allens so dröög un düster ut,
As seet de Hunger in dat ganze Huut.
MEPHISTOPHELES
Ach wat, maak di dor keen Sorgen üm!
Hier warrt allens dör dat Studeren frumm.
Doch segg mi eerst: Wo schallst du wahnen?
Dat is dat Wichtigste bi düsse Bahnen.
STUDENT
Führt mi man! Ik bün en verierret Lamm!
Ik wull geern dat Gode alltohopen un stramm,
Ik wull geern dat Böse ut’n Weg nu gahn,
Ik will mien Freeheit un mien Vergnögen haan!
Ok deepen Kraam wull ik geern studeren,
Dat mi dat dör Kopp un Ohren geit mit Ehren!
O Herr, hölpt mi, dat mi mien Seel nich fehlt
An’t gode Wesen, dat de Welt so quält!
MEPHISTOPHELES
(kratzt sik)
Du hest noch keen Ünnerkunft, seggst du?
STUDENT
Ik heff noch nich mal fraagt dorna, ik Snu!
Mien Gasthuus spiest mi, dat is mien Glück,
En scheen Deern deent mi dor, Stück för Stück.
MEPHISTOPHELES
Gott bewohr di! Dat geit veel to wiet!
Kaffee un Billard! Verloop nich dien Tiet!
De Deerns, de sünd veel to geil un to dull,
De maakt di den Kopp vull mit Tüdelkram un Mull!
Dorför seh ik dat geern, dat de Studenten all,
Vun nah un feern, düt is de Fall,
Minstens eenmal in de Week to uns kamen
Un uns ünner de Hacken kröpen in unsen Namen.
Will een an unsen Spiechel sik laben,
Den laat wi to unse Rechten dat Goot hebben.
STUDENT
Mi warrt ganz bange vör de Ogen!
MEPHISTOPHELES
Dat schaadt de gode Saak nich, nich vlogen.
Nu, wat dat Wahnen angeiht in de Stadt,
Dor weet ik nix Beters as dit un dat:
Gah morgen man to Froo Schaumwien hen,
De weet, woans man mit Studenten ümgeiht, ik kenn se.
Ehr Huus is vull vun baven bet ünnen,
Se weet, wat se schall, se is nich to schinnen.
Noahs Arche weer woll en beten reiner,
Doch is dat nu mal so, dat weet een jeder un ok keiner.
Du betahlst, wat de annern vör di hebbt betahlt,
De ehrn Naam an dat Schiethuus hebbt schraalt.
STUDENT
Nu warrt mi so eng un so bang üm dat Hart,
As wenn ik tohuus in’t Kolleg sitten mutt mit Smart.
MEPHISTOPHELES
Vör dien Logis is nu goot gesorgt.
Nu dien Middagstisch, för wenig Geld borgt!
STUDENT
Mi dücht, dat finnt sik allens vun alleen,
Wokeen vun den Geist de Erlüchtung hett sehn!
MEPHISTOPHELES
Mien Schatt, dat warrt di woll vergeven.
Du kennst den Geist vun de Akademie nich in’n Leven!
Dien Mudder ehrn Disch must du gau vergeten,
Klor Water supen un Botter freten!
Ansteed vun Hoppen un junket Gemüüs’
Gifft dat Brennnetteln, mit Dank, för de Lüs’!
Dat gifft en goden Stuhlgang, dat is wahr,
Doch hungern must du nich, dat is ok klor.
Lamm un Kalv gifft dat ahn Enn un ahn Tahl,
As Herrgott sien Heven, so is dat nu mal.
Doch wat de Swärmer vör di hett swänzt,
Dat warrt vun di dör Betahlen ergänzt.
Must dienen Geldbeutel jümmers goot füllen,
Besünners keen Fründ wat borgen, dat schallst du nich willen!
Man betahl jümmers redlich den Weert un de Deern,
Den Snieder un den Perfesser, de hebbt dat so geern.
STUDENT
Hochwürdig Herr, dat warrt sik allens finnen.
Man nu bidd ik: Laat de Weisheit beginnen!
Ik weer geern so liekut nu lopen,
Man dat süht binnerto so bunt ut in Hopen,
Un ok an de Siet is dat wüst un so dröög.
Vun feern seeg dat ut as en Paradies, so klöög!
MEPHISTOPHELES
Segg mi eerst, ehr du wieter nu geist:
Wat för en Fakultät is dat, de du di utkeist?
STUDENT
Ik schall woll Mediziner warrn, so is de Plaan,
Doch wull ik geern de ganze Welt verstahn,
Vun’n Heven un de Natuur den Deepgang kennen,
So veel mien Geist blot faten kann to’n Nennen!
MEPHISTOPHELES
Dor büst du op de rechten Spoor,
Doch dörvst di nich verieseln laten, dat is klor.
Mien leven Fründ, ik raad di dorüm:
Studeer eerst de Logik, de maakt di nich dumm.
Dor warrt de Geist so richtig dresseert,
In spaansche Steveln stramm inspeert,
Dat he vörtan mit veel Bedacht
Op de Gedankenbahn sienen Weg nu macht,
Un nich etwa dweer un krumm un krüüz,
As en Irrlicht rümtaumelt dör de Klüüs.
Denn lehrt man di dor menig Dag,
Dat dat, wat du sünst mit eenen Slag
Doon hest, as Eten un Drinken un Sacken,
Een! Twee! Dree! dorvun mutt man snacken.
Dat is mit de Gedankenfabrik so en Stück
As mit en Wever-Meisterstück,
Wo een Tritt dusend Fadens bewegt,
Dat Schippken hen un her sik regt,
De Fadens nich sehn warrt, wie se fleet,
Een Slag dusend Verbinnungen neiht.
De Philosoph kummt denn rin un seggt di,
Dat dat genau so ween mutt, dat segg ik di:
Dat Eerste weer so, dat Tweete weer so,
Un dorüm dat Drüdde un Veerte ok so;
Un wenn dat Eerste un Tweete nich weer,
Denn geev dat dat Drüdde un Veerte nich mehr.
Dat priest de Schölers an allen Orten,
Man se sünd liekers keen Wevers worrn.
Wokeen wat Levigs will kennen un beschrieven,
Mutt eerst den Geist ut dat Lief herutdrieven,
Denn hett he de Deele woll in de Hand,
Man leider fehlt em dat geistliche Band.
Encheiresin naturae nennt dat de Alchemie!
Bohrt sik sülvst en Goldesel – un weet doch nich wie!
STUDENT
Ik kann Jo nich ganz verstahn, mien Herr.
MEPHISTOPHELES
Dat warrt al beter, dat segg ik di vörher,
Wenn du eerst lehrst, dat Allens lütt to maken
Un goot to orden in de rechten Saken.
STUDENT
Mi warrt vun al dat Tüüch so dumm,
As güng mi en Möhl in’n Kopp herüm.
MEPHISTOPHELES
Dorna, vör allen annern Kraam,
Must an de Metaphysik di ranwagen, ganz stramm!
Dor schallst du denn mit Deep-Sinn faten,
Wat nich in’n Minschen-Kopp will passen, dat Laten.
För dat, wat rin geit un wat nich will rin,
Steiht di en prachtig Woort jümmers in’n Sinn.
Doch eerst düt halve Johr, dat is de Noorn,
Holl di man an de beste Ornung vör’n Toorn!
Fiev Stünnen nimmst du jeden Dag,
Büst binnen mit den Klockenslag,
Hest di tohuus al goot prareert,
De Paragraphen instudeert.
Damit du naher beter sühst,
Dat he nix seggt, as wat in’t Book ok stüht.
Doch flietig schrieven must du, dat is de List,
As wenn di dat de Helge Geist sülvst dikteert, gewiss!
STUDENT
Verzeiht! Ik holl Jo op mit Fragen ahn Enn,
Man een Saak mutt ik noch weten, de ik nich kenn:
Wüllt Ji mi vun de Medizin
Nich ok en kräftig Wöörtchen seggen, so dweer un dwin?
Dree Johr is en korte Frist, dat weet ik woll,
Un Gott! Dat Feld is dorvun övervull.
Wenn een ok blot en lütten Wink nu harr,
Denn keem een wieter un wöör nich to’n Narr.
MEPHISTOPHELES
(lies to sik sülvst)
Ik bün den Perfesser-Toon nu satt un möö,
Ik wies em nu den Düvel, dat is mien Höö.
(luut)
De Geist vun de Medizin is licht to faten:
Du studeerst de groote un lüttje Welt in Maten,
Üm dat an’t Enn allens so lopen to laten,
As dat Gott gefallt op de Straten.
Ümsüst, dat du wetenschaplich so rümstrolchst,
Jeder lehrt blot, wat he lehren kann un folgt;
Doch wokeen den Ogenblick bi de Haar kriggt,
Dat is de rechte Mann, de dat richtig schickt.
Du büst ja noch teemlich goot boot, dat is wahr,
An Moot fehlt di dat ok nich, dat is klor.
Un wenn du di man sülvst vertruust un nich büst bang,
Denn vertruut di de annern Seelen den Sommer lang.
Besünners de Wiever, de must du to föhren weten:
Dat is ehr ewig Ach un Weh un dat Vergeten,
So dusendfach –
Ut eenen Punkt to kureren ünner dat Dack!
Un wenn du en beten ehrbor deist un so,
Denn hest du se all ünner’n Hoot un büst froh.
En Titel mutt se eerst vertruulich maken,
Dass dien Kunst veel Künste överstiegt in de Saken;
To’n Willkamen tappst du na de Söven-Saken,
Wo en annern Johre lang üm rüm mutt maken.
Verstah den Puls di richtig to drücken,
Un fat se an mit diene schlau’n Blicken,
Goot üm de slanke Hüft, so ganz free,
To sehn, wie fast dat Snürlev is, dat deiht nich weeh.
STUDENT
Dat hüürt sik al beter an as de Philosophie!
MEPHISTOPHELES
Grau, mien Fründ, is alle Theorie,
Un grön des Levens gollner Boom, mien Fründ, kiek hen!
STUDENT
Ik swör di: Mi is as in’n Droom, den ik kenn!
Dörv ik Jo noch en anner Mal beswören,
Vun Jo de Weisheit ganz gründlich to hören?
MEPHISTOPHELES
Wat ik kann, dat schall passeren.
STUDENT
Ik kann unmöglich wedder gahn,
Ik mutt Jo noch mien Stammbook henstellen un haan:
Günnt mi en Teken vun Jo as lütten Gruß!
MEPHISTOPHELES
Ganz geern. (He schrifft un gifft dat em trüch.)
STUDENT
(leest)
Eritis sicut Deus scientes bonum et malum.
(He maakt dat Book ehrfürchtig to un geit af.)
MEPHISTOPHELES
Folg du man den olen Spruch vun de Slang,
Bi dien Gott-Gliekheit warrt di noch bang!
(Auerbach sien Keller in Leipzig. En Koppel lustige Gesellen.)
FROSCH
Will keener supen? Keener lachen?
Ik schall Jo dat Fratzensnieden al maken!
Ji sünd ja vundaag as nattet Stroh,
Un sünst brennt ji doch jümmers lichterloh.
BRANDER
Dat liggt an di, du bringst ja nix mit di,
Keen Dummheit un keen grote Swieneree.
FROSCH
(gütt em en Glas Wien över’n Kopp)
Dor hest du beides!
BRANDER
Du Esel! Du Swien!
FROSCH
Mutt ik bi Jo nich beides ween?
SIEBEL
Dree Düvel! Rohig nu! Un singt!
Un rin sapen, rin schreet, dat dat klingt!
ALTEN
Watte her! De sprengt uns de Ohren tounichte.
SIEBEL
Kann ik wat dorför, dat düt verfluchte,
Lage Gewölv so düchtig wedderschallt? Singt!
ALTEN
Anstimmt is dat! Un wat nu, mien Fründ?
Dat leev helge Röömsche Riek,
Wie höllt dat tosamen, so ganz liek?
BRANDER
Pfuiteufel! En böset Leed!
En politisch Leed! Dat is nich goot.
Dankt Gott, dat Jo dat Röömsche Riek
Nix angeit, dat is nich liek!
Wi wüllt en Paapst nu wählen!
FROSCH
Swaai di op, Froo Nachtigall,
Grööt mien Leevsten teihndusend Mal!
SIEBEL
Weder un Dood! Grööt mien Leevsten nich!
En Hammel-Muus-Pasteet mit veel Schlicht,
Mit dörre Ekenbläder, de man hett stopt,
Vum Blocksbarg herunner hoppt,
Dör en schunnen Hasen mit Hahnenkopp schickt –
Un keen Gruß vun de Nachtigall, de mi hett flickt!
Heet se mi nich...
Mienen Snurrbort un Allens...
Hinter de Döör smeten as en olen Besen?
Un dat för... Dree Düvel!
Keen Gruß, segg ik di,
Blot de Finster inspeelt, dat is de Müe!
FROSCH
(stött den Kroog op den Disch)
Rohig! En neet Leed, mien Maten,
En olet Leed, wenn ji wüllt, in de Straten!
Pass op un singt nu all mit!
Frisch op un Glück to, bi jeden Tritt!
„Dat weer en Ratt in’n Keller-Nest,
De lev blot vun Fett un Botter, de Best,
Harr sik en Wanst doran mästet
As de Dokter Luther, de ok so festet.
De Köksch harr ehr Gift utleggt, ganz lies,
Dor wöör ehr so eng in de Welt un so mies,
As harr se de Leev in’n Lief!“
CHOR
(jauchzt)
As harr se de Leev in’n Lief!
FROSCH
„Se fohr herüm, se fohr herut
Un sööp ut alle Pütt,
Ternuul de Wand, dat ganze Huut,
Nix hölp ehr Witt un Wütt.
Se dee so menig bangen Sprung,
Bald harr dat böse Deert noog nung,
As harr dat de Leev in’n Lief!“
CHOR
As harr dat de Leev in’n Lief!
FROSCH
„Se keem vör Angst an’n hellen Dag
In de Köken rinlopen,
Full an den Heerd un tückt un lag
Un dee erbärmlich snuven.
Dor lach de Köksch noch:
Ha! Se pifft op’t leste Lock,
As harr se de Leev in’n Lief!“
CHOR
As harr se de Leev in’n Lief!
SIEBEL
Un en Portschon Rattenpulver
De Köksch in ehr Suppe rin!
Ik bün nich week-härtig,
Man so’n Ratt künn en Steen erbarmen.
BRANDER
Sülvst en Ratt!
Ik wull den fetten Buuk so an’n Heerd
Sien Seel utpusten sehn!
(Faust un Mephistopheles treden op.)
MEPHISTOPHELES
Nu kiek di dat an, wie se dat hier drievt! Wenn di dat gefallt, so’n Sozietät schaff ik di Nacht för Nacht her.
FAUST
Goden Avend, ji Herren.
ALLE
Velen Dank!
SIEBEL
Wokeen is de Strolch dor?
BRANDER
Still! Dat is wat Vörnehmes inkognito, se hebbt so wat Gnarriges, Böset in’t Gesicht.
SIEBEL
Pah! Komödianten, wenn’t hooch kummt.
MEPHISTOPHELES (lies)
Markst dat? Den Düvel vermoden de Kierls nie, so neeg as he jem jümmers is.
FROSCH
Ik schall jem de Wörm al ut de Nees trecken, wo se herkaamt. – Is de Weg vun Rippach röver so slecht, dat ji so deep in de Nacht hebbt reisen mutt?
FAUST
Wi kaamt den Weg nich.
FROSCH
Ik meen man, ji harrn bi den berühmten Hans drüven to Middag eten.
FAUST
Ik kenn em nich.
(De annern lacht)
FROSCH
O, he is vun olen Stamm. Heet en wietlöptige Familie.
MEPHISTOPHELES
Ji sünd wohl een vun sienen Veddern.
BRANDER (lies to Frosch)
Steek dat in! De versteht den Rummel.
FROSCH
Bi Wurzen is dat fatal, dor mutt een faken so lang op de Fähre töven.
FAUST
So!
SIEBEL (lies)
Se kaamt ut dat Riek, dat süht een jem an. Laat se eerstmal fidel warrn! – Sünd ji Frünnen vun en hartigen Sluck? Her bi uns!
MEPHISTOPHELES
Jümmers to.
(Se stött an un drinkt)
FROSCH
Nu, Herrn, en Leedje. För en Kroog en Leedje, dat is billig.
FAUST
Ik heff keen Stimm.
MEPHISTOPHELES
Ik sing een för mi, twee för mien Maat, hunnert, wenn ji wüllt: wi kaamt ut Spanien, wo Nachts so veel Leeder sungen warrt, as Steerns an’n Heven staht.
BRANDER
Dat verbeed ik mi! Ik haat dat Geklimper, blot wenn ik en Rausch heff un slaap, dat de Welt ünnergahn dörv. För lüttje Deerns is dat wat, de nich slapen köönt un an’t Finster staht, üm Maans-Keulnis intosuckeln.
MEPHISTOPHELES
„Dat weer mal en König,
De harr en groten Floh!“
SIEBEL
Stille! Horch! Scheene Rarität! Scheene Leevhebberree!
FROSCH
Noch eenmal!
MEPHISTOPHELES
„Dat weer mal en König,
De harr en groten Floh,
Den leev he gor nich wenig,
As weer dat sien egen Söhn.
Dor reep he sienen Snieder,
De Snieder keem heran:
‘Nu meet den Junker Kleider
Un meet em Boxen an!’“
SIEBEL
Goot meten! Goot!
(Se lacht alltohopen luut)
Dat se man keen Falten smit!
MEPHISTOPHELES
„In Sammet un in Seid
War he nu angedoon,
Harr Bänner op dat Kleed,
Harr ok en Krüüz doran.
Un weer sogleich Minister
Un harr en groten Steern,
Dor wöörn sien Geschwister
Bi Hoff ok grote Herrn.
Un Herrn un Froon an’n Hove,
De weern bannig plaagt,
De Königin un de Zofe
Gestoken un benaagt.
Un dörven se nich knicken
Un weg se jagen nich:
Wi knickt un wi stickt
Doch gliek, wenn eener sticht!“
CHOR
(jauchzt)
Wi knickt un wi stickt
Doch gliek, wenn eener sticht!
ALLE
(dörenanner)
Bravo! Bravo! Scheen un prächtig! Noch een! Noch’n poor Kröög! Noch’n poor Leeder!
FAUST
Mien Herren! De Wien geit an! He geit an, as in Leipzig de Wien all an’n Hacken gahn mutt. Doch dücht mi, ji wüürden Verloof geven, dat man Jo ut en anner Fatt wat tappen dee.
SIEBEL
Hebbt ji en egen Keller? Hannelt ji mit Wien? Sünd ji villicht een vun de Schalms ut dat Riek?
ALTEN
Wacht en beten! He steiht op. Ik heff so’n Proov, ob ik wieter supen dörv. (He maakt de Ogen to un steiht en Wiel.) Nu! Nu! Dat Köppken swankt al!
SIEBEL
Pah! En Buddel! Ik will dat vör Gott verantwoorden un vör diene Froo. – Juren Wien her!
FAUST
Haalt mi en Bohrer!
FROSCH
De Weert hett so’n Körv mit Warktüüch in de Eck stahn.
FAUST (nimmt den Bohrer)
Goot! Wat verlangt ji för Wien?
FROSCH
He?
FAUST
Wat för en Gläsken müchten ji drinken? Ik schaff Jo dat!
FROSCH
He! He! So en Glas Rhienwien, en echten Nierensteiner.
FAUST
Goot! (He bohrt in den Disch an Frosch siene Siet.) Nu haalt Wass!
ALTEN
Dor, en lütt Kerzenstumpen!
FAUST
So! (He stoppt dat Lock to.) Holl fast! – Un ji?
SIEBEL
Muskaten-Wien! Spaanschen Wien, sünst keen Dröppel! Ik will man sehn, wo dat op rutlöppt.
FAUST (bohrt un verstoppt)
Wat beleevt Jo?
ALTEN
Roden Wien! En Franzööschen! – De Franzosen kann ik nich lieden, so groten Respekt ik ok vör ehrn Wien heff.
FAUST (as baven)
Nu, wat schall dat ween?
BRANDER
Höllt he uns för Narren?
FAUST
Gau, Herr! Nömmt en Wien!
BRANDER
Tockayer denn! – Schall he doch nich ut den Disch lopen?
FAUST
Stille, junker Herr! – Nu opkeken! De Glääs ünnerholen. Jeder tüt den Wassproppen herut! Dat man keen Dröppel op de Eer fallt, sünst gifft dat en Unglück!
ALTEN
Mi warrt bange. De hett den Düvel.
FAUST
Herut-togen!
(Se tüt de Proppen, jeden löppt de Wien, den he wull, in’t Glas.)
FAUST
Tostoppt! Un nu versöcht mal!
SIEBEL
Wohl! Prächtig wohl!
ALLE
Wohl! Majestätisch wohl! – Willkamener Gast!
(Se drinkt jümmers wedder.)
MEPHISTOPHELES
Se sünd nu in’t Schipp.
FAUST
Lopen wi!
MEPHISTOPHELES
Noch en Moment.
ALLE (singt)
Uns is gar kannibalisch wohl
As wie fiefhunnert Säuen!
(Se drinkt jümmers wedder; Siebel lett den Proppen fallen, dat flütt op de Steener un warrt to en Flamm, de an Siebel rupstiegt.)
SIEBEL
Höll un Düvel!
BRANDER
Töveree! Töveree!
FAUST
Heff ik Jo dat nich seggt?
(He verstoppt dat Lock un seggt en poor Wöör, de Flamm is weg.)
SIEBEL
Herr un Satan! – Meent he, he dörv sik in ehrliche Selschap maken un sien höllisch Hokuspokus drieven?
FAUST
Stille, Mastswien!
SIEBEL
Mi Swien? Du Besenstiel! Bröder! Slagt em tosamen! Stött em dall! (Se tüt de Messers.) En Töverer is vogelfree! Na de Rieksgesetten vogelfree!
(Se wüllt över Faust herfallen; he winkt, se staht op eenmal in groot Verbasen dor un kiekt eenanner an.)
SIEBEL
Wat seh ik! Wienbargen!
BRANDER
Druven in düsse Johrstiet!
ALTEN
Wie riep! Wie scheen!
FROSCH
Holl fast, dat is de scheenste!
(Se griept to, kriegt eenanner bi de Nees un heft de Messers hoog.)
FAUST
Holl fast! – Gaht un slaapt juren Rausch ut!
(Faust un Mephistopheles af. Se kriegt de Ogen op un föhrt mit Geschree uteneen.)
SIEBEL
Mien Nees! Weer dat diene Nees? Weern dat de Druven? Wo is he hen?
BRANDER
Weg! Dat weer de Düvel sülvst.
FROSCH
Ik heff em op en Fatt herutrieden sehn.
ALTEN
Hest du! Denn is dat op’n Markt gewiss nich seker. – Woans kaamt wi nu na Huus?
BRANDER
Siebel, gah du vörut!
SIEBEL
Keen Narr!
FROSCH
Kaamt, wi weckt de Häschers ünner’t Rathuus, för en Drinkgeld doot de woll ehr Schülligkeit. Weg hier!
SIEBEL
Schull de Wien wohl noch lopen? (He fummelt an de Proppen rüm.)
ALTEN
Bill di dat nich in! Dröög as Holt!
FROSCH
Af mit Jo, ji Keerls! Weg!
(Alle af)
LANDSTRAT
(En Krüüz an’n Weg, rechts op’n Hövel en oolt Slott, in de Feern en Buurnhuus.)
FAUST
Wat gifft dat, Mephisto? Hest du Itz?
Wat slaggst vör’t Krüüz de Ogen dall?
MEPHISTOPHELES
Ik weet dat woll, dat is en Vöroordeel,
Man noog, mi is dat eenmal dweer un talle.
STRAT
(Faust. Margarethe geit vörbi.)
FAUST
Mien scheenet Fräulein, dörv ik dat wagen,
Mien Arm un Geleit Jo antodragen?
MARGARETHE
Bün nich Fräulein un ok nich scheen,
Kann alleen na Huus hen gahn.
(Se maakt sik los un af.)
FAUST
Dat is en herrlich scheenet Kind!
De hett in mi wat antünnt.
Se is so sittsam, vull vun Döögd,
Un doch ok snippsch, wat mi vergnöögt.
De Lippen root, de Wangen licht,
Ik verget dat nich, mien Leevdaag nich!
Wie se de Ogen daalslahn dee,
Dat präägt sik in mien Hart so schee;
Wie kort se mi afbunnen hett,
Dat weer nu würklich ganz adrett.
(Mephistopheles kummt.)
FAUST
Hör, du must mi de Deern besorgen!
MEPHISTOPHELES
Nu, welcke?
FAUST
Se güng jüst vörbi.
MEPHISTOPHELES
De dor? Se keem jüst vun ehrn Paapst,
De sprook se vun alle Sünnen free.
Ik sleek mi dicht bi’n Stohl dorbi.
Dat is en ganz unschüllig Ding,
Dat blot för nix to de Biecht hen güng;
Över de heff ik keen Gewalt.
FAUST
Is doch över veerteihn Johr al oolt.
MEPHISTOPHELES
Du snackst ja as Hans Lüderlich,
De begehrt elke Blöm för sik,
Un meent, dor weer keen Ehr un Gunst,
De he nich plücken künn mit Kunst.
Dat geit man nich jümmers so an.
FAUST
Mien Herr Magister Lobesan,
Laat he mi mit dat Gesett in Freden!
Un dat segg ik di kort un goot:
Wenn nich dat söte, junge Bloot
Hüt Nacht in miene Arms nu ruht,
Denn sünd wi üm Mitternacht scheeden.
MEPHISTOPHELES
Bedenkt, wat gahn un stahn mag!
Geev mi tominst noch veerteihn Dag,
Blot üm de Gelegenheit to spüren.
FAUST
Harr ik blot söven Daag mien Roh,
Bruuk keen Düvel nich doto,
So en Geschöpfken to verföhren.
MEPHISTOPHELES
Du snackst ja meist as en Franzos.
Ik bidd di: Laat di dat nich verdrerten.
Wat hölpt dat, liekut to geneten?
De Freid is lang nich so groot,
As wenn du eerst herüm un dweer,
Dör all dat Brimmborium un noch mehr,
Dat Püppken knetst un torechtmaakst,
As een dat in welsche Geschichten leest.
LANDSTRAAT
Faust
Ick hebb Appetit, ok ahn den Kraam.
Mephistopheles
Nu hölp di Gott, hool de Snabel un maak keen Flitschen!
Ick segg di dat: Mit dat smucke Deern,
Dor geiht dat nich so fix, dat hest du geern.
Mit Storm un Drang is dor nix to maken,
Wi mööt mit List an de Sooke haken.
Faust
Bring mi wat vun den Engelsschatz,
Föhr mi hen an ehr’n Rohplatz!
Holl mi en Dook vun ehr Boost herbi,
En Strumpband för mien Lewes-Pläsier!
Mephistopheles
Datt du süüst, ick meen dat goot mit di
Un hölp di ut dien Quall herut,
Wüllt wi keen Tiet mehr verplempern,
Ick föhr di hüüt noch in ehr Stuuv.
Faust
Un schall ick ehr sehn? Hest ehr bi di?
Mephistopheles
Nee!
Se is bi en Naobersch op’n Tee.
In de Tüschenteit kannst du ganz alleen
In ehren Dunstkreis di vergnögen,
Un op all dat Glück hapen, wat noch kamen schall.
Faust
Künnt wi los?
Mephistopheles
Dat is noch to fröh.
Faust
Denn besorg mi en Geschenk för ehr!
(af)
Mephistopheles
He doot, as wenn he en Prinz weer.
Harr de Düvel man en Dutzend vun düsse Snösels,
De sullen em dat Geld al rankarren;
An’t Enn kriegt he noch en egen Posten dorför.
(af)
AVEND.
En lütt, reinlich Stuuv.
Margrete
(flecht ehr Töpp)
Ick geev wat dorför, wenn ick man wüsst,
Wer de Herr hüüt ween is.
He seeg gewiss ganz dörchtig ut
Un kummt ut en vörnehm Huus,
Dat kunn ick em an de Steern aflesen.
He weer sonst ok nich so vörliitig ween.
(af)
Mephistopheles. Faust.
Mephistopheles
Sacht in, ganz liesen blots herin!
Faust
(na en Sett Stillswiegen)
Ick bidd di, laat mi hier alleen!
Mephistopheles
(snüffelt rüm)
Nich jedet Deern höllt dat hier so rein.
(af)
Faust
(kiek sik üm)
Willkamen, suterige Avendschien,
De du düt Hilligdom dörweevst!
Pack mien Hart, du söte Lewespein,
De du vun den Dau vun de Hapnung lüvst!
Wat eemt hier överall de Still,
De Ordnung un de Tofredenheit!
In düsse Armoot, wat en Füll!
In düssen Kerker, wat en Seligkeit!
(He smitt sik in den Ledderstohl bi’t Bett)
O nimm mi op, de du de Vörwelt al
In Freid un Smart mit apen Arms hest hollen!
Wat faken hett an düssen Vadderthroon
En Koppel Kinner rümhangen!
Vielleicht hett hier, dankbor för dat Christkind,
Mien Deern mit dulle Kinnerwangen
Den Grootvadder de ole Hand küsst.
Ick föhl, o Deern, dienen Geist
Vun Füll un Ordnung üm mi rümsusen,
De di as en Mudder jeden Dag vertellt,
Datt du dat Laken glatt op’n Disch leggst
Un sogor den Sand to diene Fööt krüselst!
O leve Hand, so as vun Gott geven,
De lütte Hütt warrt dör di to’n Heven.
Un hier!
(He böhrt en Bettvörhang op)
Wat packt mi dor för en Gruseln un Glück!
Hier müll ick Stünnen lang blieven.
Natur! Hier hest du in lichte Drööm
Den Engel fardig mookt.
Hier leeg dat Kind, dat warme Leven
In de sachte Bost,
Un hier, mit hillig reinet Weven,
Keem dat Bild vun Gott to’n Vörschien.
Un du? Wat hett di herföhrt?
Wat bün ick in mien Innerst röhrt!
Wat wullt du hier? Wat warrt dat Hart di swoor?
Armselig Faust, ick kenn di nich mehr!
Weiht hier en Töwerduft üm mi rüm?
Ick wull so geern foorts geneten
Un föhl mi nu in Lewesdrööm vergeten!
Sünd wi en Speelball vun jeden Windstoot?
Un wenn se nu düt Oogenblick rinkamen dee,
Wat müsst du för dienen Frevel betahlen!
De grote Hans, ach, wat is he lütt,
He lügg smölt as Botter to ehren Fööt.
Mephistopheles
Fix! Ick seh ehr dor ünnen kamen.
Faust
Weg, weg! Ick kaam nienich wedder!
Mephistopheles
Hier is en Kistje, teemlich swoor,
Dat hebb ick woanner weghoolt.
Stell dat man foorts hier in den Schrank!
Ick swör di, se verleert den Verstand.
Ick segg di: dor sünd Saken binnen,
Dormit kannst du en Prinzessin winnen.
Kind is Kind, un Speel is Speel.
Faust
Ick weet nich recht... schall ick?
Mephistopheles
Wat froogt Ji dor noch lang?
Wüllt Ji den Schatz etwa för Ju behooln?
Denn raad ick Ju un Juur Lüsternheit:
Spoot Ju de scheene Dagestiet
un mi de ganze Plackeree!
Ick hoop doch nich, dat Ji kniepig sünd.
(He krabbt sik an’n Kopp, reevt sik de Hannen un stellt de Kist in’n Schrank)
Nu man fix weg! –
Datt Ji dat sote junge Ding
na Juur Willen biegen köönt.
Un Ji kiekt dorbi ut de Wäsch,
as wenn Ji in de Uni müssten,
as wenn dor vör Ju de Professer steiht
mit Physik un Metaphysik un all den Schiet.
Nu man los!
(af)
Margarete
(kummt mit en Lamp rin)
Dat is so swül un stickig hier...
(se maakt dat Finster op)
Un buten is dat ok nich köhler.
Mi is so – ick weet ok nich wie!
Ick wull, de Mudder keem na Huus!
Mi löppt dat grusig över’n Puckel,
ick bün man en bange Deern!
(Se fangt an to singen, wieldes se sik uttreckt)
Dat weer en König in Thule,
De harr en goldenen Beker,
Den geev em sien Leevste,
as se dootbleev, de gode Seel.
De Beker weer em dat Lewste,
dor drunk he ut bi jeden Smaus.
De Oogen deen em överlopen,
so faken he dorut drunk.
Un as dat an’t Starven güng,
dor tell he sien Städer un Lannen,
göön allens sienen Arven,
blots den Beker geev he nich her.
He seet bi dat Königs-Eten,
de Ritters üm em rüm,
op sienen groten Vaddersaal,
dor in dat Slott an’t Meer.
Dor stunn de ole Sööper,
drunk de letzte Lewensglut
un smeet den hilligen Beker
dal in de Soltfloot.
He seeg em fullen un drinken
un deep in’t Water versinken.
De Oogen füllen em to,
he drunk keen Druppen mehr.
(Se maakt den Schrank op, üm ehr Kleder wegtoleggen, un süüt dat lütt Kistje)
Wo kummt düt smucke Kistje hier rin?
Ick hebb den Schrank doch fast afslaten.
Wat de Kuckuck mag dor wohl binnen sien?
Vielleicht hett dat wer as Pand bracht,
un mien Mudder hett Geld dorför geven?
Dor bummelt en lütt Slötel an’t Band,
ick glööv, ick maak dat mol op!
Wat is dat? Gott in’n Hewen, kiek mol an!
Sowat hebb ick mien Daag noch nich sehn!
Smuck! Dor kunn en vörnehm Fro
op den höchsten Fierdag mit gahn.
Wo mi de Keet wohl stahn würr?
Wem mag düt Prachtstück wohl hören?
(Se putt sik dormit op un tredd vör den Spegel)
Wenn blots de Ohrringen mien weern!
Man süüt foorts ganz anners ut.
Wat hölpt de Schöönheit un dat junge Blot?
Dat is wohl allens ganz fein un goot,
aver de Lüüd laatet dat ok dorbi bliewen,
un se loovt di meist ut Mitleed.
Na’t Gold drängt,
an’t Gold hängt
doch allens! Ach, wi armen Lüüd!
ALLEE.
Faust löppt nadencklich hen un her; Mephistopheles kummt dorto.
Mephistopheles
Bi alle deepe Leev, de nix gelln deit! Bi’t Höllenfuer!
Ick wull, ick wüsst wat Argers, dat ick dat verflicken kunn!
Faust
Wat is di denn över de Lever lopen? Wat kniept di so?
Sone Fratze hebb ick mien Leevdaag nich sehn.
Mephistopheles
Ick kunn mi gliek sülvst den Düvel schenken,
wenn ick nich sülvst de Deuwel weer!
Faust
Hest du en Koppel vull Müse?
Dat Rasen un dat Toben steiht di aver meist goot to Gesicht.
Mephistopheles
Denckt Ju dat blots: Den Smuck, den ick för Greten besorgt hebb,
den hett sik en Preester ünner den Nagel reten!
Ok wenn een Engelsbloot in’n Liewe harr,
bi so’n Kraam warrt een füünsch as en Höringswiev.
De Mudder kriggt dat Ding to sehn,
un gliek fangt ehr dat Gruuln an.
De Fro hett en Nees as en Spürhund,
se snüffelt jümmers in ehr Gebeetbook rüm
un rückt an jeden Schrank un an jeden Disch,
of dat Stück nu hillig is oder vull Sünn.
Un bi den Smuck, dor markt se dat foorts,
dat dor nich veel Segen bi weer.
„Mien Kind“, röppt se, „unrecht Goot
fritt de Seel op un maakt dat Bloot tinner!
Wi wüllt dat de Muddergottes schenken,
dor warrt uns de Heven mit Manna verwöhnen.“
Greten treckt en scheev Mul,
„is ja blots en geschenkt Gaul“, denkt se sik,
un wohrhaftig! Gottlos is de seker nich,
de dat so fein hierher bracht hett.
De Mudder lett en Papen kamen;
de harr kaum markt, wat dat för’n Spass weer,
dor gefeel em de Anblick al ganz dörchtig.
He sprak: „Ach, wat för’n christlich Gemüt!
Wer winnt, de kriggt den Lohn.
De Kark hett en groten Maggen,
se hett al hele Länner opfreten
un doch noch nie nich de Plautze vull hatt.
Blots de Kark allein, mien leven Froonslüüd,
kann unrecht Goot verdauen.“
Faust
Dat is en olen Schnack,
en Jood un en König köönt dat ok.
Mephistopheles
Dorbi streek he sik Spang, Kett un Ring in,
as wenn dat blots en Handvull Poggenstöhle weer,
bedanckt sik nich mehr un nich minner,
as wenn dat en Korf vull Nöte weer,
un versprak jem den Lohn in’n Heven –
un se weren dor ganz dörchtig mit tofreden.
Faust
Un Gretjen?
Mephistopheles
Sitt nu dor un hett keen Roh,
weet nich vör un nich torüch,
denkt Dag un Nacht an den Smuck,
un noch mehr an den, de em bracht hett.
Faust
Dat mien Deern so’n Kummer hett, deit mi leed.
Besorg ehr foorts en neet Geschmeid!
Dat eerste weer ja ok nich veel besünners.
Mephistopheles
O ja, för den feinen Herrn is allens Kinderspeel!
Faust
Nu maak un richt dat na mien Kopp,
un häng di an de Naobersch ran!
Wees, Düvel, man nich so flau as Grütt
un schaff en ne’en Smuck herbi!
Mephistopheles
Ja, gnädger Herr, vun Harten geern.
(Faust af)
Sone verlevte Narr verpufft
Ju Sünn un Maan un all de Steerns,
blots üm dat Deern en Vergnögen to maken.
(af)
NAOBERSCHHUUS
Margrete
Ach Gott! Is dat mien Mudder, de dor kummt?
Marthe
(kiek dörch de Gardien)
Nee, dat is en frömden Herrn – Kaamt se man rin!
Mephistopheles
(tritt rin)
Ick bün mal so frie un platze hier rin,
muss de Froonslüüd üm Vergeevnis bidden.
(He verneegt sik ehrbietig vör Margrete)
Ick wull na Fro Marthe Schwerdtlein frogen!
Marthe
Dat bün ick, wat hett de Herr mi to seggen?
Mephistopheles
(liesen to ehr)
Ick kenn Se nu, dat is mi naug.
Se hebbt dor ja vörnehme Besöök bi sik.
Vergeevt mi de Friheit, de ick mi nahmen hebb,
ick kaam na Middag geern wedder vörbi.
Marthe
(luut)
Denck di dat blots, Kind, op de hele Welt!
De Herr höllt di för en feinet Fräulein.
Margrete
Ick bün man en armet junges Ding,
ach Gott, de Herr meent dat to goot mit mi.
De Smuck un dat Geschmeid, Herr, dat höört mi nich!
Mephistopheles
Ach, dat is nich de Smuck alleen.
Se hebbt en Wesen un en Blick so scharp –
Wat freit mi dat, dat ick hier bliewen dröff!
Marthe
Wat bringt Se denn? Ick bün ja so neeschierig.
Mephistopheles
Ach, ick wull, ick harr en betere Naricht!
Ick hoop, Se laatet mi dat nich büten:
Juur Mann is doot un lett Se gröten.
Marthe
Is doot! Dat treue Hart! O weh!
Mien Mann is doot, ach, ick vergeh!
Margrete
Ach, leve Fro, vertweifelt nich!
Mephistopheles
Denn hüürt mol to de trurige Geschicht!
Margrete
Ick müll mien Leevdaag nich jemanden leev hebben,
so en Verlust würr mi to Dode bedröven.
Mephistopheles
Freid bruukt Leid, un Leid bruukt Freid.
Marthe
Vertellt mi, wo dat mit em to Enn güng!
Mephistopheles
He liggt in Padua ünner de Eer,
bi den hilligen Antonius,
an en goot weihten Platz
för sien ewig köhle Roh.
Marthe
Hebbt Se sünst nix för mi mitbrach?
Mephistopheles
Ja, en Bedde, groot un swoor:
Se schallt dreehunnert Messen för em singen laten!
Ansonsten sünd mien Taschen aver leer.
Marthe
Wat? Nich mal en Andencken? Keen Smuckstück?
Wat jeder Handwerksjung in’n Büdel spaart,
as Erinnerung opbewahrt
un lever hungert, lever beddelt!
Mephistopheles
Fro Marthe, dat deit mi vun Harten leed,
aver he hett sien Geld wohrhaftig nich verplempert.
He hett siene Fehler dörchtig bereut,
ach, un sien Unglück noch veel mehr beklagt.
Margrete
Ach, dat de Minschen so unglücklich sünd!
Ick will gewiss manch en Gebett för em snacken.
Mephistopheles
Se weern dat weert, gliek vör den Altar to treden,
Se sünd en leevenswürdig Kind.
Margrete
Ach nee, dat geiht nu noch nich an.
Mephistopheles
Is dat keen Mann, denn is dat man en Galan.
Dat is een vun de gröttsten Himmelsgawen,
so en leev Ding in’n Arm to hebben.
Margrete
Dat is hier to Lanne nich de Bruuk.
Mephistopheles
Bruuk oder nich! Dat finnt sik ok so.
Marthe
Nu vertellt mi doch wieder!
Mephistopheles
Ick stunn an sienen Starvebedd.
Dat weer wat beter as en Misthopen:
Ut half verfuult Stroh! Aver he bleev doot as en Christ
un marks, dat he noch veel mehr op de Rechnung harr.
„Wie“, reep he, „muss ick mi sülvst hassen,
mien Handwark un mien Wiev so to verloten!
Ach, de Gedanken bringt mi üm.
Wenn se mi man blots noch in düt Leven vergeven kunn!“
Marthe (an’t Grienen)
De gode Mann, ick hebb em längst vergeven!
Mephistopheles
„Aver, weet Gott, se harr mehr Schuld as ick!“
Marthe
Dat lüggt he! Wat? An’n Rand vun’n Dod noch lügen?
Mephistopheles
He hett gewiss vertellt, as he al wegging,
wenn ick ok blots en beten wat dorvun verstah.
„Ick harr“, sprak he, „nich de Tiet to’n Gaffen,
eerst Kinner un denn Broot för jem to schaffen,
un Broot in’n allerwiedsten Sinn.
Ick kunn nich mal mien Deel in Freden eten!“
Marthe
Hett he so all de Treu un all de Leev vergeten?
De ganze Plackeree bi Dag un Nacht?
Mephistopheles
Nich doch, he hett dor ganz dörchtig an dacht.
He sprak: „As ick nu weg vun Malta güng,
dor hebb ick för Fro un Kinner beedt.
De Heven weer uns denn ok goot instellt,
dat uns Schipp en törksch Schipp fungen hett,
dat en Schatz vun den groten Sultan an Boord harr.
Dor kreeg de Tapferkeit ehren Lohn,
un ick kreeg denn ok, as sik dat höört,
mien goot afmeten Deel dorvun.“
Marthe
Ei wat? Ei wo? Hett he dat vielleicht vergraven?
Mephistopheles
Wer weet, wo nu de veer Winde dat hebbt!
En smucke Jungfro hett sik sien annehmen,
as he in Neapel frömd rümlööp,
se hett an em – veel Leev un Treu dahn,
dat he dat bit an sien selig Enn föhlt hett.
Marthe
De Schelm! De Deev an siene egen Kinner!
Ok all dat Elend, all de Noot
kunnd sien schändlich Leven nich hinnern!
Mephistopheles
Kiek an! Nu is he dot, de arme Wicht.
An Joor lang hult man as en ehrbor Froo,
un in de Twüschentiet, dor hollt man Sicht,
na ’n ne’en Schatze – dat höört sik so.
Marthe
Ach Gott! Mien Eersten finn ik nich wedder,
so ’n Keerl gifft dat op de Welt nich nochmol.
He weer en Narschen, dat wusst’ en jeder,
man sien Hart weer goot, dat weer de Hauptroll’.
Harr he nich jümmers dat Wandern in’n Kopp,
un frömde Froonslüüd, un de Superee,
un dat verflochte Wörpel-Speel dorop!
Mephistopheles
Nu ja, dat harr man lieden kunnt,
wenn he ju ok en lütt beten Freeheit geev.
Ick swör ju to, harr he dat so hollen,
ik sülvst harr ju den Ring ansteken, mien Leev.
Marthe
O, de Herr de maakt sien Spierkes mit mi!
Mephistopheles (för sik)
Nu mutt ik maken, dat ik wegkomm, fix!
De höllt den Düvel sülvst bi’t Woort un lett nich los.
(To Gretchen)
Un du, mien Kind, wat seggt dien Hart? Is dor al wat?
Margarete
Wat meent de Herr dormit?
Mephistopheles
(för sik)
Du gode, unschuldige Seel!
(Luut)
Adschüüs, ji Froonslüüd!
Marthe
O, seggt mi doch eerst:
Ik harr geern en Tüügnis, swart op witt,
wo mien Schatze bleven is un wo he liggt.
Ik bün en Fründ vun Ordnung un vun Recht,
ik lees dat geern ok in de Zeitung, dat is nich slecht.
Mephistopheles
Ja, gode Froo, dör twee Tüügen Mund
ward de Wohrheit op de Welt eerst kund.
Ik hebb dor ’n goden Fründ an de Hand,
den bring ik vör den Richter in düt Land.
Ik haal em her.
Marthe
O ja, dat doot!
Mephistopheles
Un düt junge Fräulein is ok dor?
Mien Jung is fesch, hett väl de Welt bekenen,
vör junge Froonslüüd hett he veel Maneren.
Margarete
Dor müss ik vör Schoom jo ganz root warrn.
Mephistopheles
Vör keen König op de Eer, dat segg ik di!
Marthe
Achter’t Huus, in mienen Goorn,
dor wullt wi vundaag Avend op ju luren.
(Alle af)
Faust & Mephistopheles
Faust
Un? Löppt dat? Warrt dat bald wat?
Mephistopheles
Bravo! Ik seh di brennen as en Füer.
In korte Tiet, dor is dat Gretken dien.
Hüüt Avend dröppst du ehr bi Naver Marthen,
dat is en Froo, as för de Kupplee maakt.
Faust
Ik hebb ehr leev.
Mephistopheles
Doch dat gifft dat nich för nix.
Een Gefallen is den annern weert.
Wi geevt en Tüügnis af, heel offiziell,
dat ehr Mann in Padua begraven liggt.
Faust
Heel klook! Denn mööt wi eerst de Reis’ dorhen maken.
Mephistopheles
Sancta Simplicitas! Dorüm geiht dat nich.
Segg dat eenfach ut, ok ahn to weten.
Faust
Wenn dat dien Plaan is, bün ik dor nich bi.
Mephistopheles
O du hilligen Mann! Dat weer dat eerste Mol,
dat du en falschet Tüügnis afleggst?
Hest du nich vun Gott un de Welt vertellt,
Definitioonen geven, as en groten Held?
Un wusst du dorvun mehr in diene Bost,
as vun Herrn Schwerdtlein sien Dood un sien Graff?
Faust
Du büst un bliffst en Lügner, en Sophist.
Mephistopheles
Ja, wenn een nich en beten deper kiekt!
Wirst du nich morgen de arme Deern
den Kopp verdreihn un ehr de Leevde swören?
Faust
Vun Harten, ja!
Mephistopheles
Goot un schön!
Vun ewige Treu un dat grote Glück –
geiht dat denn ok so vun Harten af?
Faust
Laat dat! Dat geiht! Wenn ik dat föhl
un för dat Geföhl un dat Gewühl
keen Namen finn, un dör de Welt so jaag,
un na de hööchsten Wöör de Hannen utstreek,
un düt Füer, dat in mi brennt,
unendlich, ewig, ewig nenn,
is dat denn en düvelsch Lügenspill?
Mephistopheles
Ik hebb doch Recht!
Faust
Hör to, mark di dat, un laat mien Lung mit Freden:
Wer Recht behollen will un hett de Tung op’n rechten Fleck,
de kriggt dat ok. Nu is dat Noog mit Snacken,
denn du hest Recht – vör allen, wiel ik mutt.
GOORN
(Margarete an Faust sien Arm. Marthe mit Mephistopheles op un dal spazeern.)
Margarete
Ik föhl dat woll, de Herr de schont mi blots,
bukt sik so depe dal, dat ik mi schamen mutt.
Een Reisender is dat so wennt, dat weet ik woll,
ut Fründlichkeit mit dat vörleev to nehmen, wat he find’t.
Mien lütt Gebrabbel kann en Mann mit so väl Wissen
doch nienich würklich bi de Stange hollen.
Faust
Een Blick vun di, een Woort ut dienen Mund,
is mehr as all de Wiesheit op de Welt.
(He küsst ehr Hand)
Margarete
Maakt ju keen Ümstänn! Wo köönt ji blots mien Hand küssen?
De is so garstig, is so ruuch un vull vun Arbeid.
Wat hebb ik nich al schafft un dahn!
Mien Moder is dor jümmers strikt un naug.
(Se gaht vörbi)
Marthe
Un ji, mien Herr, ji reist so jümmers wieder?
Mephistopheles
Ach, de Beroop un de Plicht, de drievt uns an!
Mit hartem Harten lett man manchen Ort achter sik,
man blieven dörv man nu mal nich.
Marthe
In junge Johren mag dat ja noch gahn,
so free un ledig dör de Welt to ströpen;
doch kummt de böse Tiet eerst ran,
un as Junggesell alleen na’t Graff to krupen,
dat hett noch nümms to’n Goden dahn.
Mephistopheles
Vun Wiedem bekiek ik dat ok mit Grusen.
Marthe
Drum, lever Herr, bedenkt ju rechtmang in de Tiet!
(Se gaht vörbi)
Margarete
Ja, ut de Ogen, ut den Sinn!
De Fründlichkeit, de fallt ju ja heel licht.
Man ji hebbt Frünnen, seker ganz en Barg,
de klöker sünd as ik, dat glööv ik woll.
Faust
O Beste! Glööv mi man, wat man „verstännig“ nennt,
is faken blots en korten Sinn un vull vun Eitelkeit.
Margarete
Wat?
Faust
Ach, dat de Unschuld un de Einfalt nie
ehr eegen hogen Weert erkennt!
Dat de Demut, de Bescheidenheit, de schönsten Gaven
vun de Natur, de uns de Leevde schenkt...
Margarete
Denkt ji man blots en lütten Ogenblick an mi,
ik hebb noch Tiet noog, an ju to denken.
Faust
Ji sünd woll faken ganz alleen?
Margarete
Ja, unsen Huusholt is man lütt un fein,
doch will he ok versorgt sien, dat is klor.
Wi hebbt keen Deern, mutt koken, fegen, stricken,
un neihn un lopen, fröh bit in de Nacht.
Un mien Moder is in alle Saken
so akkurat un nau.
Nich dat se so kniepig sien müss, Gott bewohr,
wi kunnen uns mehr leisten as so manch en anner:
Mien Vader harr en hübsch Vermögen achterlaten,
en lütt Huus un en Goorn vör de Stadt.
Doch nu hebb ik meist stille Daag;
mien Broder is Soldat, mien Süster is dood.
Ik harr mit dat Kind mien leeve Not,
doch ik harr dat allens geern nochmol dahn,
so leev weer mi de lütte Deern.
Faust
En Engel, wenn se di gliek weer!
Margarete
Ik hebb ehr optrocken, un se harr mi bannig leev.
Se weer na mienen Vader sien Dood boren,
üm de Moder stunn dat dormals slecht,
un se keem blots ganz langsam wedder op de Been.
Dor kunn se nich doran denken,
dat lütte Würmchen sülvst to Stillen,
un so hebb ik se ganz alleen optrocken
mit Water un mit Melk, un so weer se mien.
Op mienen Arm, in mienen Schoot,
dor weer se fröhlich, zappelig un groot.
Faust
Du hest gewiss dat reinste Glück föhlt!
Margarete
Doch ok gewiss so manche swore Stünn.
De lütte Weeg, de stunn bi Nacht
direkt bi mien Bett; wenn se sik rögen deed,
denn weer ik waak.
Mal müss ik ehr wat geven, mal ehr to mi leggen,
mal, wenn se nich still weer, ut’t Bett opstahn
un ehr in de Kamer hen un her dregen –
un fröh an’n Dag al an’n Waschtrog stahn,
denn op den Markt un an den Heerd de Sorgen,
un jümmers so wieder, hüüt un morgen.
Dor is een, mien Herr, nich jümmers goden Moden,
man dorför smeckt dat Eten un de Roh.
(Se gaht vörbi)
Marthe
Seggt mal Liekeraus, mien Herr, hebbt ji noch nix funnen?
Hett sik dat Hart nich irgendwo al bunnen?
Mephistopheles
Dat Spröökwoort seggt: En egen Heerd,
en braves Wief sünd Gold un Parlen weert.
Marthe
Ik meen: Of ji nich sülvst mal Lust harrn.
Mephistopheles
Man hett mi överall recht höfflich opnahmen.
Marthe
Ik meen ja blots: Is dat ju nienich Ernst worrn in de Bost?
Mephistopheles
Mit Froonslüüd schull man sik dat Scherzen jümmers verkniepen.
Marthe
Ach, ji verstaht mi nich!
Mephistopheles
Dat deit mi richtig leed!
Doch ik verstah – dat ji heel gütig sünd.
(Se gaht vörbi)
Faust
Hest du mi, o du lütten Engel, gliek wedderkennt,
as ik vundaag in’n Goorn keem?
Margarete
Hebbt ji dat nich sehn? Ik hebb de Ogen dal slahn.
Faust
Un du vergifst mi de Freeheit, de ik mi rutnahmen hebb?
Wat ik miletzt vör de Kark maakt hebb,
as ik di so vör de Fööt keem?
Margarete
Ik weer ganz dör’n Wind, dat weer mi noch nie passeert;
keeneen kunn wat Slechtes vun ju seggen.
Ach, dacht ik, hett he an diene Ort un Wies
vielleicht wat Freches oder Schandbares sehn,
dat he gliek dacht hett, mit düsse Deern
kann he dat ja mal versöken?
Ik mutt dat seggen! Ik wusst nich, wat mi dor
opmol so för ju innahmen hett.
Man ik weer richtig gnallig op mi sülvst,
dat ik nich noch väl geller op ju wesen kunn.
Faust
Söte Deern!
Margarete
Laat dat man!
(Se plückt en Steernbloom un tuppt de Bläder af, een na’t anner)
Faust
Wat schall dat? Keen Struuß?
Margarete
Nee, dat is blots en Speel.
Faust
Wat?
Margarete
Gah weg, ji lacht mi ut!
(Se tuppt de Bläder un murmelt)
Faust
Wat füsselt du dor?
Margarete
(half luut)
He hett mi leev – he hett mi nich leev.
Faust
Du holdet Himmelsgesicht!
Margarete
(maakt wieter)
He hett mi leev – Nich – He hett mi leev – Nich –
(Se tuppt dat letzte Blatt af un freit sik heel dull)
He hett mi leev!
Faust
Ja, mien Kind! Düt Blomenwoort
schall för di en Teken vun Gott sien: He hett di leev!
Verstahst du, wat dat bedüden deit: He hett di leev!
(He fatt ehr bi beide Hannen)
Margarete
Mi schuddert dat so!
Faust
O, wees nich bang! Laat düssen Blick,
laat düssen Druck vun de Hand di seggen,
wat man mit Wöör nich utspreken kann!
Sik ganz to geven un en Glück to föhlen,
dat ewig duert!
Ewig! – Dat Enn weer de Verwiiflung.
Nee, keen Enn! Keen Enn!
(Margarete drückt em de Hannen, maakt sik los un löppt weg. He blifft en Ogenblick stahn, denn löppt he ehr na.)
Marthe
De Nacht kummt ran.
Mephistopheles
Ja, un wi wüllt maken, dat wi weg kaamt.
Marthe
Ik harr ju geern noch hier hollen,
man de Lüüd hier in’n Oort sünd gar to böös.
Dat is, as harr nümms wat to doon
oder sülvst wat to schaffen,
as blots op Navers Schritt un Tritt to luren.
Man kummt in’t Snacken, egol wat man maakt.
Un uns lütt Poor?
Mephistopheles
Sünd den Gang dor rupflagen.
Övermütige Sommervagels!
Marthe
He schient ehr wohlgoon to sien.
Mephistopheles
Un se em ok. So löppt dat nu mal op de Welt.
EN LÜTT GOORNHUUS
(Margarete löppt mit Hartpuckern rin, verstekt sik achter de Döör, höllt den Finger an de Lippen un kiekt dör de Ritz.)
Margarete
He kummt!
Faust
(kummt rin)
Ach, du lütt Schalk, so fops du mi?
Hebb ik di nu?
(He küsst ehr)
Margarete
(fatt em un küsst em trügg)
Besten Mann! Ik hebb di al so lang leev!
(Mephistopheles kloppt an de Döör)
Faust
(strampt mit’n Foot)
Wer is dor?
Mephistopheles
En goden Fründ!
Faust
En Beest büst du!
Mephistopheles
Dat is nu Tiet, dat wi uns tschüüs seggt.
Marthe
(kummt ok bi)
Ja, dat is laat worrn, mien Herr.
Faust
Dörv ik ju nich na Huus bringen?
Margarete
Mien Moder wull mi wat vertellen! Adschüüs!
Faust
Mutt ik denn würklich gahn?
Makt dat goot!
Marthe
Ade!
Margarete
Op baldret Weddersehn!
(Faust un Mephistopheles af)
Margarete
Du leever Gott, wat so en Mann
nich allens, allens denken kann!
Ik stah vör em un schäm mi bloots
un segg to allens „Ja“ un „Amen“.
Bün doch en arm un dumm lütt Kind,
begriep nich, wat he an mi find’t.
(Af)
GRETKEN EHR STUV
(Gretken sitt alleen bi’n Spinnrocken.)
Margarete
Mien Roh is weg,
mien Hart is swoor,
ik finn ehr nienich
un nimmermehr.
Wo ik em nich hebb,
dor is dat Graff,
de ganze Welt
smeckt mi na Gall.
Mien armer Kopp
is ganz verückt,
mien lütter Sinn
is mi tustückt.
Mien Roh is weg,
mien Hart is swoor,
ik finn ehr nienich
un nimmermehr.
Na em bloots kiek ik
to’t Finster rut,
na em bloots loop ik
ut’t Huus herut.
Sien hogen Gang,
sien edle Gestalt,
sien Lachen op’n Mund,
sien Ogen Gewalt.
Un sien Snacken
so as en Stroom,
sien Händedruck
un – ach – sien Kuss!
Mien Roh is weg,
mien Hart is swoor,
ik finn ehr nienich
un nimmermehr.
Mien Schoot, o Gott,
de drängt na em!
Ach, dröv ik em faten
un hollen em,
un küssen em
so as ik wull,
an siene Küss
vergah ik woll!
MARTHES GOORN
Gretken. Faust.
Gretken
Segg mi doch, Hinrich!
Faust
Wat is denn, Deern?
Gretken
Wo höltst du dat mit de Religion?
Du büst en hartig goden Mann,
Liekers glööv ik, du gifft dor nich veel vun.
Faust
Laat dat man, mien Kind! Du föhlst, ik bün di goot;
För de, de ik leev hebb, geev ik Lief un Bloot,
Will nüms sien Geföhl un sülvst sien Kark nich roven.
Margrete
Dat is nich recht, man mutt doran glöven!
Faust
Mutt man?
Gretken
Ach, wenn ik di blots en beten lehren kunnt!
Du ehrst ok nich de Hilligen Sakrament’ in’n Grund.
Faust
Ik ehr se woll.
Gretken
Doch ahn Verlangen.
Wo lang büst du to Kark, to’n Avendmaal nich gangen?
Glöövst du an Gott?
Faust
Mien Kind, wokeen dörf dat seggen:
Ik glööv an Gott!
Fröögst Preester, Weise un de Klöken,
Ehre Antwort schient blots Spott
Över den Frager to ween.
Gretken
So glöövst du nich?
Faust
Hör mi nich verkehrt, du leev Gesicht!
Wokeen dörf em nömen
Un sik bekennen:
Ik glööv em!
Wokeen dat föhlen
Un sik doran köhlen
To seggen: Ik glööv em nich!
De Allümfater,
De Allbehöder,
Fatt’t un höllt he nich
Di, mi, sik sülvst?
Wölvt sik de Heven nich dor baven?
Ligg de Eer nich hier ünnen fast?
Un stiegt hüte un morgen
Ewige Steerns nich herop?
Kiek ik di nich Oog in Oog?
Un drängt nich allens
Na Kopp un Hart bi di
Un weevt in ewig Geheimnis
Unsichtbor-sichtbor blangen di?
Maak dormit dien Hart vull, so groot dat is,
Un wenn du ganz in dat Geföhl selig büst,
Nööm dat denn, as du dat wullt,
Nööm dat Glück! Hart! Leev! Gott!
Ik hebb keen Naam
Dorför. Geföhl is allens,
Naam is Schall un Rook,
De dat Füer vun’n Heven indüstert.
Gretken
Dat is allens recht schön un goot;
So wat seggt de Katechismus ok,
Blots mit en beten annere Wöör.
Faust
Dat seggt se an alle Öörd,
Alle Harten ünner den hevenschen Dag,
Jeder in siene Spraak,
Worum nich ik in miene?
Gretken
Wenn man dat so hüürt, mag dat woll gahn,
Liekers blifft dat scheef doran;
Denn du hast keen Christendoom.
Faust
Leev Kind!
Gretken
Dat deit mi lang al weeh,
Dat ik di in de Sellschopp seeh!
Faust
Woso denn?
Gretken
De Minsch, den du dor bi di hast,
Is mi in de Deepte vun de Seel verhasst!
Nix hebb ik in mien Leven sehn,
Wat mi so’n Steek in’t Hart hett geven
As den Minschen sien Gesicht.
Faust
Leeve Popp, bang di nich!
Gretken
Sien Daseyn maakt mi dat Bloot unruhig.
Ik bün sünst mit alle Minschen goot,
Doch so dull ik mi verlang, di to sehn,
Hebb ik vör den Kerl en heimlich Grauen
Un holl em för en Schalmer togliek.
Gott vergev mi dat, wenn ik em Unrecht do.
Faust
Dat is en Kauz, as dat mehr dorvun gifft.
Gretken
Möcht nich mit sienlieken tohopenwesen!
Kummt he mal dör de Döör herin,
Kiekt he jümmers so spöttisch drein
Un half vergrellt;
Man süht, dat he an nix keen Andeel nimmt.
Dat steiht em op de Steern schreven,
Dat he nich mag ene Seel leev hebben.
Mi warrt so wohl in dienen Arm,
So free, so hingegeven warm,
Un wenn he dor is, tührt sik mien Innerst tosamen.
Faust
Du Engel vull vun Ahnen!
Gretken
Dat kümmert mi so dull,
Dat, wo he man to uns kummt,
Ik meen sogor, ik leev di nich mehr;
Ok wenn he dor is, kunnt ik nienich beden.
Un dat fritt mi in mien Hart rin!
Di, Hinrich, mutt dat ok so sien.
Faust
Du hast nu de Antipathie!
Gretken
Ik mutt nu gahn.
Faust
Ach, kann ik nich mal een Stünn
Ganz sacht an diene Bost liggen,
Un Lief an Lief un Seel an Seel sik fögen?
Gretken
Ach, wenn ik blots alleen slapen dee,
Ik leet di geern de Döör de Nacht noch apen.
Doch mien Mudder slöppt nich deep,
Un wenn se uns tofatten kreeg,
Denn weer ik op de Stee gliek dood.
Faust
Du Engel, dat hett keen Noot.
Hier is en Fläschken, un blots dree Druppen
In ehren Drunk, de hüllt
De Natur in depen Slaap so sacht.
Gretken
Wat do ik nich allens üm dientswillen!
Dat schall ehr hoppenlich nich schaden?
Faust
Würr ik di dat sünst, mien Leev, woll raden?
Gretken
Kiek ik di, besten Mann, blots an,
Weet ik nich, wat mi na dienen Willen drievt.
Ik hebb al so veel för di doon,
Dat mi to doon meist nix mehr overblifft.
(af)
Mephistopheles
(tritt op)
Is de Grasapp nu weg?
Faust
Hast wedder spioneert!
Mephistopheles
Ik hebb dat woll nipp un nau vernahmen:
Herr Dokter wurrn dor katecheseert;
Ik hap, dat schall Se woll bekamen.
De Deerns sünd doch bannig dorachter her,
Of een ok fram is na ollen Bruuk;
Se denkt: Büggt he dor den Puckel, folgt he uns ok!
Faust
Du Ungeheuer sühst dat nich in,
Wo düsse Engels-leebe Seel,
Vull vun ehren Gloven,
De ehr ganz alleen
Dat Seligwarrn is, sik heilig quält,
Dat de nu, den se leev hett, verloren gahn schall.
Mephistopheles
Du oversinni-sinni-sinnlich Freer,
En lütt Deern föhrt di an de Nees!
Faust
Du Spottgeburt ut Dreck un Füer!
Mephistopheles
Un de Physiognomie versteiht se meisterlich.
Wenn ik dor bün, warrt ehr ganz eklig;
Mien lütt Mask verrät ehr den hidden Sinn,
Se föhlt, dat ik ganz seker en Genie,
Villicht sogor de Düvel bün.
Nu, düsse Nacht –?
Faust
Wat geiht di dat an?
Mephistopheles
Hebb ik doch mien Freid doran!
AN‘T BRUNN
(Gretken un Liesken mit Kröög.)
Liesgen
Hast nix vun Bärbelken hüürt?
Gretken
Keen Woort! Ik kumm meist nich ünner Lüüd.
Liesgen
Seker, Sibille hett mi dat hüüt seggt:
De hett sik nu ok besacken laten!
Dat is nu dat vörnehm Doon!
Gretken
Woso denn?
Liesgen
Dat stinkt!
Se föördert nu twee, wenn se itt un drinkt.
Gretken
Ach!
Liesgen
Ja, so is ehr dat nu gahn.
Wo lang hett se an den Kerl hungen!
Dat weer en Spazeeren,
Op Dörp un Danzplatz föhren!
Muss overal de Eerste sien,
He hett ehr jümmers Pastetkens un Wien brocht,
Un se weer so stolt op ehre Schöönheit.
Weer sik doch to nix to schaad,
Geschenken vun em antonehmen.
Dat weer en Snutensnack un en Slecken,
Ja, dor is dat Blöömken nu weg.
Gretken
Dat arme Ding!
Liesgen
Hev keen Mitleed mit ehr!
Wenn uns een an’t Spinnen weer,
Uns Nachts de Mudder nich na buten leet,
Stünn se bi ehren Buhlen sööt;
Op de Döörbank un in’n düstern Gang
Wurrn ehr de Stünnen nich to lang.
Nu mag se sik man bucken,
In’t Sünnerhemken Karkenbuut doon!
Gretken
He nimmt ehr seker to sien Froo.
Liesken
He weer en Narr! En finken Jung
Hett annerwegens noch Luft noog.
He is ok al över alle Bargen.
Gretken
Dat is nich schöön.
Liesken
Kriggt se em liekers, schall dat ehr övel gahn.
Den Kranz riet de Jungs ehr twei,
Un Häksel streit wi ehr vör de Döör!
(af)
Gretken
(op’n Weg na Huus)
Wo kunnt ik sünst so dapper schellen,
Wenn mal en arm lütt Deern dunn fählen!
Wo kunnt ik över anner Lüüd ehr Sünnen
Nich Wöör noog op de Tung hier finnen!
Wat dücht mi dat swart, un ik maak dat noch swarter,
Un nienich weer mi dat swart noog.
Ik segent mi sülvst un dä so groot,
Un bün nu sülvst vun de Sünn ganz bloot!
Doch – allens, wat mi dorto dreev,
Gott! weer so goot! Ach, weer so leev!
TWINGER
(In de Muurhöhl en Andachtsbild vun de Mater dolorosa.)
Gretken
(is tweislaan un füllt de Kröög bi’n Born)
Ach niege,
Du Smartenrieke,
Dien Antlitz af to miene Noot!
Dat Sweert in’t Hart,
Mit dulle Smart,
Kiekst op to dienen Söhn sien Dod!
To’n Vadder kiekst du,
Un Seufzer schickst du
Herop üm sien un diene Noot!
Wokeen föhlt,
Wo dat wöhlt
De Smart mi in’t Gebeen?
Wat mien arm Hart hier bangt,
Wat dat tiddert, wat verlangt,
Weest blots du, blots du alleen.
Woneem ik jümmers gah,
Wo weeh, wo weeh, wo na
Warrt mi in de Bost hier!
Ik bün, ach! kuum alleen,
Ik ween, ik ween, ik ween,
Dat Hart twei-brickt in mi.
De Scharven vör mien Finster
Dau ik mit Tranen, ach!
As ik an’n fröhen Morgen
Di düsse Blömen breer.
Schien hell in miene Kamer
De Sünn al fröh herop,
Seet ik in allen Jamer
In mien Bett al op.
Help redden mi vör Schand un Dod!
Ach niege,
Du Smartenrieke,
Dien Antlitz af to miene Noot!
DOM
(Exequien för Gretken ehr Mudder.)
Böse Geist
(achtern Gretken)
Wo anners, Gretken, weer di dat,
As du noch vull Unschuld
Hier to’n Altar treden büst
Un ut dat vullblädderte Bööksken
Diene Gebeden nalallst hast,
Half Kinderspill,
Half Gott in’t Hart!
Gretken!
Wo steiht dien Kopp?
In dien Hart
Wat för en Missetaat?
Beedst du för diene Mudder ehr Seel,
De dör di in de Pien röverslapen is?
– Un ünner dien Hart
Sleiht dor nich al quellen
Brandschann-Maalgeburt?
Un ängstet di un sik
Mit ahnenvull Daseyn?
Gretken
Weeh! Weeh!
Weer ik de Gedanken los,
De mi hen un her gaht,
Gegen mi!
Chor
Dies irae, dies illa
Solvet Saeclum in favilla.
(Orgeltoon)
Böse Geist
Grimm fatt’t di!
De Posaunen ehr Klang!
De Gräver tiddert,
Un dien Hart,
Ut de Aschenroh
To Flammenqualen
Wedder nee erschapen,
Beevt op!
Gretken
Weer ik hier man weg!
Mi is, as wenn de Orgel mi
Den Atem afsnüren dee,
De Gesang mien Hart
In’n Deepsten lösen wull.
Chor
Iudex ergo cum sedebit...
Gretken
Mi warrt so eng!
De Pielers vun de Muur
Fangt mi in!
Dat Gewölv
Drückt mi! – Luft!
Böse Geist
Stickst du di weg?
Bleev doch verborgen
Dien Sünn un Schann?
Luft? Licht?
Weeh di!
Chor
Quid sum miser tunc dicturus?
Böse Geist
De Verklärten wennt
Ehre Gesichter af vun di.
Di de Hannen to reken,
Dorför gruult dat jem,
De Reinen!
Weeh!
Gretken
Naversche! Juun Fläschken! —
(se fallt in Ohnmacht)
NACHT
(Vör Gretken ehr Huus.)
Valentin
(Soldat, Gretken ehr Broder)
Wenn ik so seet bi en Gelag,
Wo mancher sik grootmaken mag,
Un all un jeder mi den Flor
Vun de Deerns harrn priesen vör,
Mit vull Glas dat Lob versöppt –
Den Ellbagen op’n Disch opstütt,
Seet ik in miene sekere Roh,
Hör den Slacker-Snack man to
Un streek mi lachend över’n Boort
Un kreeg dat vulle Glas in’t Oog
Un segg: Allens na siene Oort,
Doch is ene in’t ganze Land,
De mien truet Gretel gliekt,
De miene Süster dat Water reckt?
Top! Top! Kling! Klang! Dat güng herüm.
De een schreegen: „He hett Recht,
Se is de Smuck vun’t ganze Geslecht!“
Dor seeten all de Lober stumm.
Un nu! — Dat Hoor sik uttorupen!
An de Wännen roptolopen!
Mit Stichelsnack un Neserümpeln
Schall jeder Schurk mi nu beschimpen!
Schall as en bösen Schuldner sitten,
Bi jedes Tofalls-Woort al switten!
Un sull ik se ok tohopenhaun!
Ik kunn jem doch nich Lögner nömen!
Faust. Mephistopheles.
Faust
Wo ut dat Finster vun de Sakristei
De Schien vun de ewige Lamp heropflackert
Un swack un swacker na de Sieden dämmert,
Un Düsternis drängt ringsümher!
So süht dat in düt Hart ok nächtig ut.
Mephistopheles
Un mi is as den fien Lütten,
De an de Füerleddern langssluekt,
Sik sacht an de Muurn langstriekt.
Ik föhl mi meist noch dögentlich dorbi,
En beten Deevslust, en beten Rammelrie.
Nu frisch denn ran! Dat is en Jamer:
Ji gaht na juun Leevsten ehr Kamer,
As güng ji in den Dod.
Faust
Wat is de Hevensfreid in ehre Arms?
Dat Dörerschüttern, Dörerwarmen?
Verdrängt dat düsse Seelennoot?
Ha! Bün ik nich de Flüchtling, de ahn Tohuus is,
De Unminsch ahn Teel un ahn Roh,
De as en Waterstört vun Fels to Felsen bruus,
Girig wütend na den Afgrund to?
Un siedwärts se mit kindlich-dumpfen Sinn
In de Hütt op dat lütte Alpenfeld,
Un all ehr huuslich Doon un Winn
Ümfaat in ehre lütte Welt.
Un ik, de Gott-Verhasste,
Harr nich noog doran,
Dat ik de Felsen fatte
Un se to Trümmer slöög!
Se! Ehren Freden muss ik ünnergraven,
Du Höll wullt düt Opper hebben!
Help, Düvel, mi de Tied vun Angst verkorten,
Maak gau, wat schehn mutt!
Mag ehr Schicksal op mi nedersacken
Un se mit mi to Grunne gahn!
Mephistopheles
Wo dat wedder kookt un glöht!
Gah rin un trööst se, du Narr!
Wo so en Köppken keen Utweg süht,
Dor stellt dat sik gliek dat Enn vör.
Faust
In’t Elend! Verzwiefelt! Jammerli op de Eer lang verierrt! As Missetäterin in’n Kerker to gräsige Qualen insparrt, dat holde, unselige Geschöpf! Bet dorhen! – Verräterschen, nixnüttigen Geist, un dat hast du mi verheimlicht! Steh blots, steh, rull de düvelschen Ogen vör Ingrim in’n Kopp rüm, steh un trutz mi dör dien unerträglich Daseyn! Gefangen! In’t Elend, dat nich wedder goot to maken is, böse Geister utlevert, un de richten, geföhllosen Minschheit! Un du wiegst mi middewiel in dusselge Freiden in, verstickst vör mi ehren wassenden Jamer un lettst ehr hülplos verderven.
Mephistopheles
Se is de eerste nich!
Faust
Hund! Gruuliche Best! – Wannel em, du unendlicher Geist, wannel den Worm wedder in de Hundsgestalt, in de he sik des Nachts oft gefüllen deit, vör mi her to trotten, den harmlosen Wannrer vör de Fööt to kullern un den, de ümfallt, sik op de Schullern to hängen! Wannel em wedder in sien Leeplingsform, dat he vör mi in’n Sand op den Buuk krüppt un ik em mit Fööt treden kann, den Verworpenen! – De eerste nich! – Jamer! Jamer! Vun keen Minschenseel to faten, dat mehr as een Geschöpf in de Deepte vun düsse Noot versunken is, dat nich dat eerste in siene dulle Dodesnoot noog doon hett för de Schuld vun alle annern vör de Ogen vun den Ewigen. Mi wühlt dat dör Mark un Leven, dat Elend vun düsse ene Deern, un du grinst ganz sacht över dat Schicksal vun Dusende weg.
Mephistopheles
Groot-Hans! Nu büst du wedder an’t Enn vun dienen Witz, an de Stee, wo ju Herrschapen de Kopp overschnappt. Worum makkst du Gemeenschapp mit uns, wenn du dat mit uns nich to Enn föhren kannst? Wullt flegen, un di warrt dusselig in’n Kopp? Eh! Hebbt wi uns di opdrängt oder du uns?
Faust
Fletsch mi diene frätigen Tähnen nich so entgegen, mi ekelt dat! – Groter, herrlicher Geist, de du mi vörreken wullt büst, de du mien Hart kennst un miene Seel, worum musstest du mi an den Schand-Keerl smeen, de sik an’n Schaden freit un an’t Verdarven sik labt!
Mephistopheles
Büst du nu fardig?
Faust
Redd ehr oder weeh di! Den gräsigsten Fluch över di op Johrdusende! Redd ehr!
Mephistopheles
Ik kann de Bannen vun den Rächer nich lösen, siene Rigels nich openmaken. – Redd ehr? Wokeen weer dat denn, de se in’t Verdarven stört hett? Ik oder du?
(Faust kiekt wild ümher)
Mephistopheles
Grippst du na den Dunner? Goot, dat he ju elendigen Starvlichen nich geven wurr! Is dat doch dat eenzige Kunststück, ju in juun Verworrenheit Luft to maken, dat ji den Unschulligen, de ju entgegensteiht, twei-slaat.
Faust
Bring mi hen! Se schall free sien!
Mephistopheles
Un de Gefahr, de du di utsettst? Weet, dat op de Stadt noch de Blootschuld liggt, de du op se bracht hast. Dat över de Stee vun den Erslagenen rächende Geister sweevt, de op den Möörder töven, de torüchkummt.
Faust
Ok dat noch vun di! Moord un Dod vun ene Welt över di Ungeheuer! Föhr mi hen, segg ik di, un maak se free!
Mephistopheles
Ik föhr di, un wat ik doon kann, dat hür: Hebb ik alle Macht in’n Heven un op de Eer? Den Dörwarder siene Sinnen will ik verneveln, maak di Meester vun de Slötels un föhr se herut mit Minschenhand. Ik waak un holl di de Töver-Peerd parat. Dat kann ik doon.
Faust
Op un dorvun!
NACHT. OPEN FELD
(Faust un Mephistopheles op swarte Peerd dorherbruusend.)
Faust
Wat weevt de dor üm den Ravensteen?
Mephistopheles
Weet nich, wat se kookt un schafft.
Faust
Sweevt op un dal. Niegt sik, büggt sik.
Mephistopheles
En Hexenzunft!
Faust
Se streekt un wieht!
Mephistopheles
Vörbi! Vörbi!
KERKER
Faust
(mit en Bund Slötels un en Lamp an en iesern Döörken)
Dat fatt’t mi, en Schuer, den ik lang nich kennt hebb. Dat hele Grauen vun de Minschheit. Hier! Hier! – Op! – Dien Töven treckt den Dod herbi!
(He fatt dat Slott, binnen singt dat:)
Miene Mudder, de Hoor,
De mi ümbracht hett!
Mien Vadder, de Schelm,
De mi eten hett!
Mien Süsterken lütt
Hev op de Been
An en köhlen Ort,
Dor wurr ik en schöön Wooldvögelken,
Fleeg fort! Fleeg fort!
(Faust tiddert, wankt, kriggt sik wedder in’n Griff un slutt op. He hüürt de Kedden klirren un dat Stroh ruscheln.)
Margrete
(stickt sik weg op ehr Lager)
Weeh! Weeh! Se kaamt. Bitter Dod!
Faust
(lies)
Still! Ik kumm di to befreen.
(He fatt ehre Kedden, üm se optosluten)
Margrete
(wehrt sik)
Weg! Üm Mitternacht! Henker, is di dat morgen fröh nich tiedig noog?
Faust
Laat dat!
Margrete
(kuhlt vör em rüm)
Hev Erbarmen mit mi un laat mi leven! Ik bün so jung, so jung, un weer schöön un bün en arm jung Deern. Kiek di man de Blömen an, kiek de Kroon! Hev Erbarmen! Wat hebb ik di doon? Hekk di mien Leevdaag nich sehn.
Faust
Se is gans dör’nanner, un ik kann dat nich dregen.
Margrete
Kiek dat Kind! Ik mutt dat doch sükeln. Dor harr ik dat jüst! Dor! Ik hebb dat sükelt! Se hebbt mi dat wegnahmen un seggt, ik harr dat ümbracht, un singt Leder op mi! – Dat is nich wohr – dat is en Märken, dat so to Enn geiht, dat is nich op mi münt, dat se dat singt.
Faust
(smiet sik bi ehr dal)
Gretken!
Margrete
(riett sik op)
Woneem is he? Ik hebb em ropen hüürt! He reep: Gretken! He reep na mi! Woneem is he? Ach, dör all dat Heulen un Tähnenklappern kenn ik em wedder, he röppt mi: Gretken! (se smitt sik vör em dal) Mann! Mann! Geev em mi, schaff em ran! Woneem is he?
Faust
(fatt’t ehr wild üm’n Hals)
Miene Leev! Miene Leev!
(Margrete sackt weg, ehren Kopp in sienen Schoot.)
Faust
Op, miene Leev! Dien Möörder warrt dien Befreer. Op! –
(He slutt dör ehre Betäubung de Kedden an de Arms op.)
Kumm, wi gahn den gräsigen Schicksal ut’n Weg.
Margrete
(anlehnt)
Küss mi! Küss mi!
Faust
Dusendmal! Man beeil di, Gretken, beeil di!
Margrete
Küss mi! Kannst du nich mehr küssen? Wat! Wat! Büst mien Hinrich un hast dat Küssen verlehrt! Wo sünst en helen Heven mit dien Ümarmen gewaltig over mi keem! Wo du küsst hast, as wullt du mi in en wollüstigen Dod ersticken! Hinrich, küss mi, sünst küss ik di —
(se fallt em an)
Weeh! Diene Lippen sünd koold! Dod! Se antert nich!
Faust
Folg mi, ik hebb di leev mit dusendfache Gloot. Man volg mi!
Margrete
(se sett sik un blifft en Tiedlang still)
Hinrich, büst du dat?
Faust
Ik bün dat, kumm mit!
Margrete
Ik begriep dat nich! Du? De Fesseln los! Befreest mi. Wen befreest du? Weest du dat?
Faust
Kumm! Kumm!
Margrete
Miene Mudder hebb ik ümbracht! Mien Kind hebb ik versöppt. Dien Kind! Hinrich! – Groter Gott in’n Heven, schall dat keen Droom sien! Diene Hand, Hinrich! – Se is fuchtig – Wisch se af, ik bidd di! Dor is Bloot an! – Steek den Degen in! Mien Kopp is verrückt.
Faust
Du bringst mi üm.
Margrete
Nee, du schallst överblieven, överblieven vun alle. Wokeen sorgt för de Gräver? So in ene Reeg, ik bidd di, blangen de Mudder den Broder dor! Mi dorhen un mien Lüttet an de rechte Bost. Geev mi de Hand dorop, du büst mien Hinrich.
Faust
(will ehr wegtrecken)
Föhlst du mi! Hörst du mi! Kumm, ik bün dat! Ik befree di!
Margrete
Dor rut?
Faust
Freeheit!
Margrete
Dor rut? Nich üm de Welt. Is dat Graff dorbuten, kumm! Luert de Dod! Kumm! Vun hier in dat ewige Rohbett, wieter nich een Schritt. Ach Hinrich, kunnt ik mit di in alle Welt!
Faust
De Kerker is apen, tööv nich lang!
Margrete
Se luert op mi an de Straat an’n Woold.
Faust
Rut! Rut!
Margrete
Üm’t Leven nich! – Sühst du dat tappelrn? Redd den armen Worm, he tappelt noch! – Fort! Geschwind! Man över den Steeg, lieküt in’n Woold rin, links an’n Diek, wo de Plank steiht! Fort! Redd! Redd!
Faust
Redd! Redd di sülvst!
Margrete
Weern wi man den Barg vörbi, dor sitt miene Mudder op en Steen un wackelt mit den Kopp! Se winkt nich, se nickt nich, ehr Kopp is ehr swoor. Se sull slapen, dat wi waken kunnt un uns freun tohopen.
(Faust grippt ehr un will ehr wegdragen)
Margrete
Ik schree lut, lut, dat allens waak warrt!
Faust
De Dag graut. O Leevsten! Leevsten!
Margrete
Dag! Dat warrt Dag! De letzte Dag! De Hochtiedsdag! – Segg dat nüms, dat du de Nacht vörher bi Gretken wärst. – Mien Kränzken! – Wi seht uns wedder! – Hörst du, de Börger schlürft man över de Gassen! Hörst du? Keen lutet Woort. De Klock röppt! – Krack, dat Stäävken brickt! Dat tuckt in jeden Nacken de Scharpte, de na mienen tuckt! – De Klock hüür!
Mephistopheles
(kummt vördag)
Op! Oder ji sünd verloren! Miene Peerd schuvert, de Morgen dämmert op.
Margrete
De! De! Laat em, schick em weg! De will mi! Nee! Nee! Gericht vun Gott, kumm över mi, dien bün ik! Redd mi! Nienich, nienich mehr! Op ewig leev wohl! Leev wohl, Hinrich!
Faust
(höllt ehr fast)
Ik laat di nich!
Margrete
Ji hilligen Engels, bewohrt miene Seel! – Mi gruult vör di, Hinrich!
Mephistopheles
Se is richt’!
(He verswinnt mit Faust, de Döör rasselt to, man hüürt verhallen:)
Hinrich! Hinrich!
DE TWEETE DEEL
Szene I
(Dat Telte vun den Gegenkaiser)
(En Thron midden in rieke Saken. Griep-to un Rapp-vun-Hinnen.)
Rapp-vun-Hinnen
Wi sünd de Eersten, as ik seh!
Griep-to
Keen Raav is flinker op de Nee.
Rapp-vun-Hinnen
O kimmermal! Wat liggt dor Schatt?
Wat griep ik eerst? Ik weet ni wat!
Griep-to
Dat Telt is vull bet an den Rand,
ik weet ni, wo ik anfangen schall mit de Hand!
Rapp-vun-Hinnen
Düt Fell hier, dat is week un warm,
mien Lager weer faken hart un arm.
Griep-to
En Morgensteern ut Stahl un Iesen,
den wull ik jümmers al mien Egen wiesen.
Rapp-vun-Hinnen
De rode Mantel mit dat Gold,
den hett mien Droom mi al verkloort.
Griep-to (nimmt en Wapen)
Mit düt Ding geiht dat fix un flink,
een Slag – un doot is dat lütje Ding.
Du hest al so veel Plünnen packt,
un doch nix Rechts in dienen Sack.
Laat liggen doch den olen Kraam,
un nimm de Kist hier vull un stramm!
Dor sitt de Sold vör dat ganze Hev,
vull Gold un Sülver, dat is mien Lev.
Rapp-vun-Hinnen
Mien Gott, wat is dat Ding so swaar!
Ik krieg dat nich hoog, dat is wohr.
Griep-to
Buck di daal! Nu maak man fix!
Ik schnall di dat op’n Rügg, anners geiht nix.
Rapp-vun-Hinnen
O weh! Ach Gott! Nu drückt dat dull,
mien Krüüz is dörch, de Sack is vull.
(De Kist fallt hen un springt open.)
Griep-to
Dor liggt dat Gold nu in en Barg –
nu grapsch di wat, wees nich so karg!
Rapp-vun-Hinnen (buckt di)
Denn füll ik mi den Schoot nu vull,
dor blifft noch noog, wees man nich dull.
Griep-to
Nu is dat noog! Nu loopen wi!
(Rapp-vun-Hinnen steiht op.)
Oha! Dien Schörte hett en Lock, du Schietbüdel, hie!
Wo du ok geihst, wo du ok steihst,
du seist dat Gold, as wenn du meist.
Wachters vun den echten Kaiser
Wat maakt ji hier in düsse Stünn?
An’n Kaiserschatt grippt man nich rünn!
Griep-to
Wi hebbt uns’ Knaken hengeeven in’n Striet,
nu hollen wi uns’ Deel, dat is nu Tiet.
Dat is de Bruuk in’t Feindes-Telt,
wi sünd ok Suldaten un bruukt dat Geld.
De Wachters
Bi uns in’t Heer telt dat nich veel:
Suldaat un Deev sünd nich dat sülve Speel.
Wer bi uns’ Kaiser Deenst nu deit,
is en ehrpussig Keerl, de to sien Woort steiht.
Griep-to
Düsse Ehrpussigkeit, de kennt wi al,
„Kontributschoon“ is ehr anner Tall.
Ji sünd all gliek, dat is en Schann,
„Giv her!“ is dat Losungswort för jeden Mann.
(To Rapp-vun-Hinnen)
Nimm wat du hest un loop nu weg,
hier sünd wi doch blots in’n Dreck.
(Beide gaht rut.)
En Wachter
Segg mal, worüm hest du den Fent
nich een mit de Fuust op de Nääs operennt?
En tweete Wachter
Ik weet dat nich, de Kraft weer weg,
se segen ut as Geester, so bleek as Dreck.
En drüdde Wachter
Mien Ogen weern so komisch un matt,
ik kunn nix sehn, dat flimmer so wat.
En veerte Wachter
Ik kann dat ok nich recht verklor’n:
Dat weer so hitt un swülig dörch de Ohren.
Man torkelt so rüm un sleiht man to,
bi jeden Slag füll een üm – jüst so.
En Nevel weer vör dat Gesicht,
un denn düt Sussen un Brummen in’t Licht.
So güng dat jümmers, nu staht wi hier,
ik weet nich, wat passeert is, bi mien Bier.
(De Kaiser kummt rin mit veer Försten. De Wachters gaht rut.)
De Kaiser
Nu laat em man maken! De Slacht is vörbi,
de Feind is op de Flucht, dat Feld is nu frie.
Hier is de Schatt vun den Verreder, sien Thron is nu leer,
midden in de Pracht staht wi nu wedder as de Herr.
Vun de Ehrewach schuult, so wacht wi nu hier,
op de Bottschoppers ut dat Volk, mit groot Manier.
Vun overall kaamt se mit Narichten vull Glück:
Dat Riek is nu ruhig, dat Freeden kummt trügg.
Ok wenn dor Töverkram bi weer in de Slacht,
am Enn hebbt wi wunnen dörch uns’ egene Macht.
Een poor Glücksfäll weern dor woll ok bi:
Steen ut de Lucht un Bloodregen, dat weer en Schriee.
Utheemsche Luden ut de Bargen so deep,
dat maak uns Moot, doch den Feind maak dat feg.
De Feind is slahn, wi hebbt em dörch den Dreck jaagt,
vör unsen Toorn hett he nich mehr veel waagt.
De gode Gott ward nu vun all besungen,
ut dusend Kehlen is dat Leed nu klingen:
„Lof si den Herrn!“ – so schreet se all toglieks.
Doch ik, ik kiek nu op den Stand vun’t Rieks.
En jungen Keerl verspillt woll geern de Tiet,
doch wenn man öller ward, kümmt de Insicht mit de Vleet.
Dorüm will ik juuch veer nu an mi binnen,
för Huus un Hoff un dat dat Huus kann winnen.
(To den Eersten)
Först, du hest dat Heer so klauk anföhrt,
as dat in’n Striet un in de Slacht sik höört.
Nu maak in’n Freeden, wat de Stünn verlangt,
ik nöm di Riek-Marschall, dat Swert di nu belangt.
De Riek-Marschall
Dien Truerheer ward nu de Grenzen hollen,
un binn in’t Land oppassen, as se schollen.
Wi deckt den Disch an hogen Fierdaag,
in dien Slott, as dat de Ahnen al deegt.
Ik stah di bi, as Schult un as en Wehr,
vöran oder op de Siet – to diene Ehr.
De Kaiser (To den Tweeten)
Du, de du dapper büst un ok so fein,
schallst uns Över-Kamerherr nu sien.
Du oppasst op de Lüüd, de bi uns Deenst nu doot,
denn Striet mank Knechten bringt blots Arger un Not.
Wies jem dörch dien Vörbild, as man dat maakt,
dat de Först un de Hoff sik över nix bekoogt.
De Över-Kamerherr
Wees gnädig, Herr, dat allens goot nu löppt:
Help den Besten, un dat de Swacke nich versüppt.
Wees open ahn List, wees ruhig ahn Bedrog!
Wenn du mi kennst, Herr, denn heff ik noog.
Doch bi dat Fest schall ik di Deensten wiesen:
Ik drääg dat goll’ne Becken to dien Priesen,
ik hohl de Ringen, wenn de Dag so hell,
dien Blick verfrischt mi mehr as de Born an de Stell.
De Kaiser
Mi is to eernst to’n Fiern in düsse Stünn,
doch laat dat gellen, as en goden Beginn!
(To den Drüdden)
Di maak ik to’n Över-Drost! Pass op de Jagd,
op dat Feddervieh un allens, wat dor lacht.
Bring mi de besten Spiesen op den Disch,
to de rechten Tiet, ganz lecker un ganz frisch.
De Över-Drost
Fasten schall mien Straaf sien, dat segg ik di,
bet ik di vörsetten kann de beste Spieserie.
De Kökenlüüd un ik, wi haalt dat Feern nu ran,
dat dat ganze Johr di goot versorgen kann.
Doch wat to fröh is, dat smeckt di woll nich,
wat eenfach is un kräftig – dat is dien Gericht.
De Kaiser (To den Veerten)
Wenn dat Fiern nu mal mutt sien, bi mien Kroon,
denn drääg du den Becher, du junger Heldensöhn.
As Eersten Schenk pass op mien Keller op,
dat dor jümmers gode Wien is in den Topp.
Doch sülvst wees mäßig, verleer nich den Verstand,
wenn de Lust di packt in dat Sluukermannsland!
De Eerste Schenk
De jungen Lüüd, Herr, wenn man jem vertroot,
ward Mannslüüd, ehr man dat markt, dat is goot.
Ik stah ok an den Disch bi dat groote Fest,
un bring di an Sülver un Gold blots dat Best.
En fienen Beker ut Venedig-Glas ik hohl,
dor sitt de Freid in, dor föhlst du di wohl.
Dat maakt den Smaak goot, doch de Kopp blifft di klor,
dien egen Maat schuult di vör jede Gefohr.
De Kaiser
Wat ik juuch geev in düssen sworen Moment,
is mien ehrpussig Woort, dat ji nu kennt.
Des Kaisers Woort is groot, sien Gaav is fast,
doch bruukt dat mien Unterschrift, ahn Hast.
Dor kummt de rechte Mann, dat seh ik wohl,
üm dat to besegeln, na olen Protokoll.
(De Arzbischop un Riek-Kanzler kummt rin.)
Wenn de Bagen op den Slusssteen vertroot,
denn steiht he seker un de Kunst is goot.
Hier sünd veer Försten! Ik hebbt jem al vertellt,
woans mien Huus un Hoff ward nu opstellt.
Wat dat Riek nu höltt in sien wiede Grenzen,
dat legg ik in dien Hand, dat schall dor glänzen.
Du schallst de Riekste sien in dienen Staat,
dorüm maak ik de Doren un de Müürn di paraat,
mit all dat Goot, wat wi den Feind afnommen.
Ik schenk di fien Land – dat hest du di wunnen.
De Kaiser
To dat Recht kummt nu ok noch de Macht,
to köpen un to tuschen, as ji dat dacht.
Ik geev juuch Verlööf, ahn Arger un Striet,
to bruken, wat juuch as Grundherrn nu gidd.
Wenn ji as Richters dat Urdeel hebbt spraken,
schall keen höger Gericht doran noch wat maken.
Stüern, Tins un Toll un all de Gebühr,
bargwarks- un Soltrecht – dat is nu juuch Stüür.
Üm juuch to wiesen, wo dankbor ik bün,
sett ik juuch in de hööchste Majestät nu rinn.
De Arzbischop
In uns aller Naam segg ik „Dank“ för de Ehr!
Du maakt uns stark, dat help ok diene Weer.
De Kaiser
An juuch fief will ik noch högere Gaaven geven.
Ik leev för mien Riek un will ok noch leven;
doch wer klauk is, de denkt an de tokamen Tiet,
un kiekt al op dat, wat na em noch geschüht.
Ok ik mutt mal gahn un allens hier laten,
denn is dat an juuch, en ne’en Herrschertogaten.
An’n Hilligen Altar sett em de Kroon denn op,
wat de Krieg hett anfungen, find’t en freedlichen Stopp.
De Riek-Kanzler
Vull Stolz in’t Hart un doch ganz bescheiden,
buugt wi uns vör di, as de Eddelsten vun de Heiden.
Solang noch Blood dörch de Adern uns flütt,
sünd wi de Lief, de diene Befehle jümmers begütt.
De Kaiser
Nu schall allens, wat wi hier beslaten un dacht,
för de Tokunft op Papeer warrn bracht.
As Herren hebbt ji juuch Goot nu ganz frie,
doch mutt dat tosamenblieven, dorför stah ik bi.
Wat ji vun uns hebbt un wat ji noch winnt,
dat arvt jümmers blots dat öllste Kind.
De Riek-Kanzler
Ik sett dat glieks op dat Pergamant,
düt wichtige Gesett för dat ganze Land.
De Kanzlei maakt de Afschrift, ganz schöön un fein,
mit Siegel un Unterschrift schall dat besegelt sien.
De Kaiser
So laat ik juuch nu gahn, dat ji köönt beraat’n,
över düssen groten Dag för unsen Staat’n.
(De weltlichen Försten gaht rut.)
De Arzbischop
De Kanzler geiht nu, doch de Bischop blifft hier,
ik heff en sworen Moot, dat segg ik dier.
As en Vadder bün ik bang üm diene Seel.
De Kaiser
Segg an! Wat drückt di in düsse Stünn so veel?
De Arzbischop
Mit bittern Pien mutt ik sehn, dat du in düsse Not,
noch jümmers mit den Düvel speelt – dat is gegen Gott!
Du sittst op den Thron, doch mi dücht dat so,
du spottst op den Paapst un op Gott sowieso.
Wenn de dat spitz krigg, kümmt de Straaf ganz fix,
denn helpt di dien sündiges Riek ok nix.
He hett nich vergeten, dat du bi de Kronatschoon,
den Töwerer freelaten hest – wat en Schann vör den Thron!
Mit diene Kroon hest du de Christenheit verletzt,
as du dat verflogte Hööfd hest in Gnaden sett’.
Nu sla di op de Bost un geev vun dienen Schatt,
dem hilligen Schrein en lütt beten wat.
Wies di nu dütmuutig un geev vör den goden Zweck,
dat Land op de Höh, wo dien Telt hett west an den Fleck.
Wo de bösen Geister di hebbt schuult in de Nacht,
wo de Först vun de Lögen di hett Ünnerstütt bracht:
Geev uns Barg un Holt, so wiet as dat geiht,
un de grönen Höh’n, wo de Wind dröver weiht.
Klare Seen vull Fisch, un de Beken dorbi,
de flink dörch de Dalen loopt, so munter un frie.
Wies dien Reue nu, dat Gott di vergeven kann.
De Kaiser
Ik bün ganz bang üm mien Sünnen, mien Mann.
Teken du de Grenzen sülvst nu man in.
De Arzbischop
Toeerst den Platz, wo de Sünn is ween,
den schall man för den Heven nu alleen ansehn.
Dicke Müürn schallt dor wassen, ganz flink un ganz groot,
dat de Morgensünn schient dörch de Finster, so root.
Dat Gebüüd schall de Form vun dat Krüüz nu dragen,
lang un hooch schall dat Schipp sük na baven wagen.
Wenn de Lüüd dörch de Döör denn mit Iefer nu dringt,
un de eerste Klockenklang dörch de Bargen nu klingt,
vun den hogen Toorn, de na den Heven will streben,
denn find’t de Sünner dor wedder en ne’et Leven.
An den Dag vun de Inweihung – laat dat bald sien! –
dor bringt dien Besöök uns den gröttsten Schien.
De Kaiser
Laat de Frommen dat künnen, düt groote Wark,
ik loov nu den Herrn, dat maakt mien Reue stark.
Ik föhl al nu, wo mien Geest sük verhööcht.
De Arzbischop
As Kanzler bruuk ik dat schriftlich, as dat sük föögt.
De Kaiser
En Urkund schall her, ik ünnerschriev dat geern,
wat de Kark verlangt vun mien’ Lannen un Heern.
De Arzbischop (is al bi de Döör, dreiht sük aver noch mal üm)
Un denn geev ok noch all de Innahmen vun dat Land,
Tins, Stüern un Toll, in de Kark ehr Hand,
op jümmers. Dat mutt ja ok allens pleegt warrn,
un dat Ünnerhollen kost’ uns veel Geld un Karren.
Vun all dat Plünnergut geev uns en Deel vun dat Gold,
dat wi dat flink opbuut, as du dat nu wullt.
Bavenop bruukt wi noch – dat mutt ik noch seggen –
Holt, Kalk un Schiefer, dat mütt wi dor henleggen.
Vun de Kanzel ward dat Volk denn dorto bracht,
de Kark seegnet jeden, de Deenst för ehr maakt.
(He geiht rut.)
De Kaiser
Mien Sünd, de drückt mi swor, dat is en groote Last,
de Hexenmeesters hebbt mi tarrt un anfaat’t fast.
De Arzbischop (kummt noch mal wedder un buugt sük deep)
Pardon, mien Herr! Dat Land dor an de See, dat feine,
hest du den Slunthels geven – ik meen den ganz Gemeinen!
Den slute ik nu ut, de Kark gifft em keen Segen,
tennss du giffst de Kark dor ok de Stüern un den Regen,
vun Tins un Gaben allens, wat dor kummt un geiht.
De Kaiser (ganz verargert)
Dat Land, dat gifft dat gar nich! See is dat, wat dor weiht!
De Arzbischop
Wer Recht hett un Geduld, de find’t ok sien Moment.
Dien Woort mutt töven, bet man uns Verlangen kennt.
(He geiht rut.)
De Kaiser (alleen)
Ik kunn ja glieks dat ganze Riek weggeven mit de Hand!
Szene II
(Apen Gegend. Bi de olen Linden)
De Wannerer
Ja! Hier sünd se, de düstern Linden,
se staht noch jümmers, groot un olt.
Ik dröff se nu hier wedderfinnen,
na lange Reis dörch Welt un Holt.
Dat süht noch ut as in de Tieden,
de Hütt, de mi den Schuul mal geev,
as mi de See mit wilden Sieden
an’t Över smeet, wo ik denn bleev.
De Lüüd, de mi so goot opnahmen,
dat dapper, gastfrie Ehpoor dor –
ob se noch leevt? In Gottes Namen,
se sünd nu seker witt vun Hoor.
Ach, fromme Lüüd weern dat! Ik frag mi:
Schall ik nu kloppen? – Moin, ji twee!
Is juuch dat Glück noch jümmers nabi,
as fröher hier an’n Rand vun’t See?
Baucis (en lüttje, ganz ole Fro)
Sacht, sacht, mien Herr! Man keen Gedööns!
Laat mien’ Mann mal slapen, wees so goot.
De Olen bruukt den Sloop, den schööns,
to’n Arbeiden fehlt jem de Moot.
De Wannerer
Segg, Mudder: Büst du de Froo, de gode,
de mi dat Leven weddergeev?
As ji mi haalden ut de Node,
un sörgen, dat ik an’t Leven bleev?
Büst du de Baucis, de mi pleegt hett,
as ik meist keen Atem mehr harr?
(Ehren Mann kummt rut.)
Büst du de Philemon, de mi reddt hett,
ut Wellen, Wind un Sand un Gnarr?
Juuch Füer, dat so hell harr brennt,
de Klockenklang, so sülvern rein,
de hebbt mi ut de Angst herrennt,
dat Glück is mi dorbi verscheen.
Nu laat mi gahn un mal bekieken,
de See, de vör mi unendlich liggt.
Ik will mi kneen un mi verstrieken,
vull Dank, de ut mien Seele spricht.
(He geiht op de Dünen to.)
Philemon (to Baucis)
Lauf fix un deck den Disch nu af,
ünner de Bööm in’n Garden dor.
Laat em man gahn, dat is keen Klaff,
he glöövt dat nich, wat he süht, dat’s wohr.
(He geiht den Wannerer na un stellt sük blangen em.)
Wo de Wellen güngen, wild un schuumig,
un di so slecht hebbt mal traktiert,
dor süht dat nu ut, fien un raumig,
en Paradies is dor passert.
Ik weer to olt, üm sülvst to packen,
de Kraft weer weg, dat güng nich mehr.
As mi de Arbeit drück op’n Nacken,
dor trock de See sük torüch dörch de Wehr.
Klake Herren hebbt Knechten stüert,
Graven graavt un Dieken buut,
hebbt mit dat Meer sük duchtig rüert,
un em dat Land ganz weggekluut.
Kiek gröne Wischen, een an’n annern,
Feld un Garden, Holt un Stadt. –
Doch nu is’t Tiet to’n Eten, Wannerer,
de Sünn geiht ünner, ik bün matt.
Kiek de Segels dor in de Feern,
se söökt den Haven vör de Nacht.
De Vagels fleegt nu ok ganz geern
na Huus, wo jem dat Nest nu lacht.
Kiek di dat an, bet an’n Horizont,
wo fröher blots dat blaue Water weer,
dor wahnt nu Lüüd op fasten Grund,
dat is keen Wildnis, dat is keen Meer.
Szene III
(In’n lütten Garden. De dree sitt an’n Disch.)
Baucis (to den Frömden)
Büst du stumm? Du rührst di nich,
un nimmst keen Happen op den Disch?
Philemon
He will dat Wunner eerst begriepen;
nu vertell em dat, laat dat nich sliepen.
Baucis
Och, dat weer en Ding, dat kannst du glöven!
Dat maakt mi hüt noch ganz benoven.
Dat güng nich to mit rechten Dingen,
dat kunn keen Minsch so recht utbringen.
Philemon
Is de Kaiser denn doran nu schuld,
de em dat Land geev mit Geduld?
Keem nich de Herold herunner an’n Strand
un reep dat ut för dat ganze Land?
Nich wiet vun hier, dor op de Dünen,
dor füngen se an sük uttogrünen.
Telte un Hütten! – Un op den Sand
stünn fix en Slott in’t ne’e Land.
Baucis
Bi Dag, dor wöhlten se ümmer ümsüst,
mit Schüffel un Hacken, as du dat wüst.
Doch wo in de Nacht de Füer harrn brennt,
dor weer an’n Morgen en Diek henrennt.
Minschenblood is dor floten, so root,
in de Nacht weer dat Geschrei un de Not.
Wo Füerflammen na de See hen güngen,
dor weer’n Kanaal an’n Morgen to finnen.
He is en goden Gott nich fründ,
he will uns’ Hütt un uns’ lütt lütt Gründ.
Doch wi mütt bucken un mütt Stillstand hollen,
wenn wi bi so’n Nawer wahnen schollen.
Philemon
He hett uns doch wat Ne’et verspraken,
op sien’ ne’en Grund schall he dat maken!
Baucis
Vertro nich op dat, wat op Water is buut,
bliev op de Höh, dor is dat noch goot.
Philemon
Laat uns nu na de Kapell hen gahn,
den letzten Schien vun de Sünn ansehn,
beden un knien un de Klocken lüden,
un op Godes ole Macht uns stütten.
Szene IV
(De Palast. Groot Garden, en breden Kanaal. Faust is nu bannig olt un geiht nadenklich op un dal.)
Lynceus, de Toornwachter (dörch en Spreekrohr)
De Sünn geiht ünner, de lütten Bööd
seilt fix na’n Haven, as dat sük höört.
En groot Schipp kummt dor sacht un flink
den Kanaal dal – wat’n prachtig Ding!
De bunten Flaggen weiht in’n Wind,
de Masten staht stramm, as se schallt, mien Kind.
De Schippslüüd singt un prieset di sehr,
dat Glück is di holt un bringt di de Ehr.
(De lüttje Klock op de Dünen fangt an to lüden.)
Faust (förschrickt)
Verdammt düt Lüden! Dat stickt mi so deep,
as wenn een mi in de Seele greep.
Mien Riek is groot, so wiet man ok süht,
doch düsse lüttje Kram mi in’n Rügg nu tüht.
Dat seggt mi mit düssen hämschen Klang:
Mien groot Besitt is nich vull un nich lang.
De ole Hütt, de Bööm dor an’n Rand,
de Kapell dor – dat höört nich in mien Hand.
Un wenn ik dor ok mal rusten wull,
maakt mi de frömde Schatten ganz dull.
Dat is en Dorn in mien’ Oog, ik segg di dat,
ik wull, ik weer düsse Saken nu satt!
De Wachter (vun baven)
Dat Schipp kummt an mit den Avendwind,
vull mit Saken, de kostbor sünd!
Kisten un Säcke un Kisten vull Pracht,
ut de wiede Welt hebbt se dat bracht.
(En prächtig Schipp kummt an, vull mit frömde Woren. Mephistopheles un de dree starken Gesellen.)
Chor
Hier sünd wi nu,
dor an’n Strand.
Heil unsen Herrn,
hier in düt Land!
(Se gaht vun Boord, de Woren warrt utlaaden.)
Mephistopheles
Wi hebbt uns’ Best nu duchtig daan,
wenn uns de Meester goot will ansehn.
Mit twee Scheep sünd wi utfohrn op See,
mit twintig kaamt wi trügg op de Nee.
Wat wi allens haalt hebbt, so riek un so fein,
kannst du an de Ladung nu düütlich sehn.
De fre’e See maakt den Geest ok ganz frie,
dor denkt man an nix, dat geiht an di vörbi!
Man mutt blots weten, woans man tograpscht,
ob Fisch oder Schipp – dat warrt al klappt.
Un wenn man eerst dree Scheep hett in’n Griff,
denn hollt man dat veerte ok noch an’t Schipp.
Dat fievte hett denn de Arschkoort trocken,
denn du hest de Macht, dor helpt keen Pockern.
Man fragt na dat „Wat“ un nich na dat „Wo“.
Ik kenn mi ut mit de Schipperee, jüst so:
Krieg, Handel un Piraterie,
dat sünd dree in een – dat trennt man nie.
De dree starken Gesellen
Keen Dank för uns!
Dat is uns egal!
As wenn wi blots
’n Gestank haalt harrn.
He tückt sien Nääs
un mutt sük farrn.
Düt kaiserlich Goot,
dat freit em nich,
he treckt en Snuten,
so’n scheef Gesicht.
Mephistopheles
Tövt blots nich
op noch mehr Lohn!
Wat ji nu hebbt,
dat is de Boon.
De starken Gesellen
Dat weer ja blots
för’n Tiedverdriev:
Wi wullt uns’ Deel
an’t Sünnen-Liev!
Mephistopheles
Denn stellt eerstmal
in Hall un Gang
den ganzen Schatt
un Kram op’n Ranck!
Un wenn he denn
düt Spektakel süht,
denn denkt he mehr
an juuch, mien Lüüd.
He ward nich karg sien,
dat segg ik juuch,
he gifft de Flott
en Fest mit Smook.
(De Ladung warrt wegbröcht.)
(To Faust)
Düt prachtig Glück, dat du nu hest,
bekiekst du mit en Miene, as de Pest!
Dien klauke Kopp hett nu de Kroon,
de See un dat Land, de speelt nu schoon.
Vun’t Över gaht de Scheep nu rut,
de See de bringt se wedder trügg mit Buut.
Segg an: Vun hier, vun dienen Toorn,
kannst du de Welt in’n Greep nu hohl’n.
Hier füng dat an, mit den eersten Graven,
hier stünn de eerste Hütt ut Gaaven.
En lütten Graven hett dat hier geven,
wo nu de groten Pött sük heben.
Dien Knechten ehr Fleit, dien klauken Sinn,
hebbt Eer un Ocean nu wunnen för di rinn.
Faust
– Dat verdammt „Hier“! Dat is dat Gift!
Dat is de Last, de mi jümmers trifft.
Du büst so klauk, doch ik segg di dat:
Mien Hart is vull, ik bün dat satt!
Ik kann dat eenfach nich mehr dragen,
ik schäm mi meist, di dat to seggen.
De Olen dor baven, de mütt nu gahn,
ik will de Linden för mi sülvst nu hahn.
De lüttste Boom op frömden Grund
verdarvt mi mien Riek in düsse Stünd.
Dor will ik stahn un rümschauen geern,
vun Ast to Ast mien’ Blick utfeern,
dat ik dat sehn kann, ünner de Sünn,
wat ik allens schafft heff un wo ik bün.
En Meesterwark vun Minschenhand,
verstännig buut in düt ganze Land.
Dat is de gröttste Pien op de Welt:
Riek to sien un sehn, wat een noch fehlt!
Dat Klockenlüden, de Linden ehr Wind,
dat stickt mi as Graff-Lucht, dat maakt mi blind.
Mien groote Wille, de allens harr slahn,
blifft hier in’n Sand nu hülplos stahn.
Woans schall ik dat blots loswarrn nu?
De Klock de lütt – un ik krieg de Wuut!
Mephistopheles
Dat is doch klor! So’n groot Verdruss
maakt jeden Keerl ganz mall in’n Kopp, to’luss.
Keen Twiefel! Düt Gebimmelt, düt Gebleck,
fallt holsch op de Ohren, dat is keen Dreck.
Düt „Bing-Bang-Bong“ dörch de avendliche Lucht,
is bi Dööf un bi Gräffnis jümmers de Frucht.
As wenn tüschen „Bing“ un „Bang“ dat Leven
blots en Droom weer, de denn is hengeven.
Faust
Düt Dwarsdrieven un düt Wedderstahn
maakt mien’ hogen Stand tichto schann.
Bet man am Enn, vör luter Pien,
dat nich mehr uthohlt, gerecht to sien.
Mephistopheles
Worüm maakt du di dor so’n Kopp üm, mien Herr?
Hest du se nich al längst „kolonisiert“?
Faust
Denn gah nu hen un schuv se an de Siet! –
Du kennst dat Land, dat ik jem towiest hebbt, för de ne’e Tiet.
Mephistopheles
Wi haalt se rut un sett se wedder hen,
op’n ne’en Fleck, dor staht se denn.
Wenn se den lütten Schreck eerstmal hebbt vergeten,
ward se sük al wedder tofreden reken.
(He pippt schrill dörch de Fingers.)
Kaamt her! Do’t wat de Meester seggt!
Morgen ward denn en groot Fest anleggt.
De dree starken Gesellen
De ole Herr hett uns nich goot empfangen,
dorüm schall dat Fest uns nu sülvst belangen.
Mephistopheles (to’t Publikum)
Hier süht man wedder, as vör lange Tiet,
dat Naboth sien Wingorn noch jümmers dor liggt.
Szene V
(Deep in de Nacht.)
Lynceus, de Toornwachter (singt op den Toorn vun den Palast)
To’n Kieken bün ik boren,
To’n Wachten anstellt hier,
Den Toorn heff ik mi sworen,
De Welt is mien Pläseer.
Ik kiek in de Feern,
Ik kiek op de Neeg,
Op Maand un op Steern,
Op Hirsch un op Steeg.
Ik seh in de Saken
Den ewigen Smuck,
De mi Freid will maken,
Dat ik mi sülvst beguck.
Ji glücklichen Ogen,
Wat ji hebbt nu sehn,
Mag’t sien as’t mag,
Dat weer doch so schöön!
(Paus)
Doch ik stah nich hier baven blots,
Üm mi alleen to frein:
Wat för en Gruul, vull Schreck un Trotzs,
Mutt ik ut de Lucht nu sehn!
Ik seh de Funken Füer sprütten
Dörch de Linden ehre Nacht,
De Wind deiht dat noch slimmer hitten,
De Brand is nu to voller Macht.
O weh! Dor brennt de lüttje Hütt,
Ok wenn se moosig un ok natt:
Hülp mutt her, dat is keen Bütt,
Doch nümms is dor op düssen Padd.
Ach! De hölp- un frommen Lüüd,
De jümmers sörgen för dat Licht,
Sünd nu en Roof vun Qualm un Süt,
In düt grulig Füer-Gericht!
De Flamm brennt dörch: nu is dat root,
En swarten Barg ut Moos un Kohlen;
Wenn de Olen man nich sünd nu doot,
Ut düsse Höll, de sük jem haalt.
En blitzoordige Tung sük heevt,
Dörch Bläder un dörch Twieg un Telg:
Dat knackt un brennt, wo allens beevt,
De dröge Kram brennt as en Balg.
Worüm harr ik de Kraft to’n Sehn!
Worüm sünd mien Ogen dorför klor!
De lüttje Kark, de mutt nu gahn,
De Telgen fallt, dat is de Gefohr.
As Schlangen züngelt dat nu hooch,
De Wipfeln sünd al in de Macht.
Bet an de Wuddeln – dat is noog –
Brennt nu de Stamm in düsse Nacht.
(Lange Paus. Gesang.)
Wat fröher mien Oog harr so geern,
Is nu weg in de Tieden de Feern.
Faust (op den Altan, na de Dünen hen)
Wat is dat för en Gejammer dor baven?
De Ton, de kümmt to laat för mi.
De Wachter klaagt: ik mutt dat glöven,
De ungeduldige Daad is nich vörbi.
Doch laat de Linden man nu gahn,
Dat verbrannte Holt is blots en Schreck,
En Utsichtstoor schall dor nu stahn,
För’n fasten Blick op jeden Fleck.
Vun dor seh ik mien ne’et Wark,
Un ok dat Huus för dat ole Poor;
En gode Gaav, dat maakt se stark,
Dat se dor rusten köönt, dat is doch klor.
Mephistopheles un de dree starken Gesellen (vun ünnen)
Hier kaamt wi an, un dat ganz fix:
Pardon! De Arbeit weer nu nix.
Wi hebbt kloppt un hebbt hamert an de Döör,
Doch dat bleev to, as weer dat ut Teer:
Wi hebbt dor rüttelt un ok slahn,
Bet de Planken kömen ut de Bahn.
Wi hebbt schreet un hebbt jem ok drauht,
Doch dor keem nix, dat weer nich goot.
Un as dat bi so Lüüd faken geiht,
Dor hebbt se sük verstoppt vör dat Leed.
Doch wi hebbt glieks Hand anleggt,
Üm dat Volk to verdrieven, as beseggt.
Dat Poor harr nich veel Angst un Pien,
Se sünd vör Schreck ganz sacht inslapen sien.
En Frömder, de dor binnen weer
Un vechten wull, den maak wi de Lehr.
Doch in den Striet, dor an de Stell,
Keem Füer an’t Stroh, so heet un hell.
Nu brennt dat ganze Ding dor baven,
De dree in’n Füer – dat muttst du glöven.
Faust
Hebbt ji nich höört, wat ik juuch seegt?
Ik wull se weghebbt, nich ümleggt!
Düt dusselge un dulle Stück,
Dat verflog ik! Gaht nu trügg!
Chor
Dat ole Sprickwoort seggt dat klor:
Buck di vör de Macht, dat is wohr!
Wer frech is un will Striet un Strieken,
De sett sien Huus un Leven op’t Spel, bi’n Lieken.
(Se gaht rut.)
Faust (op den Altan)
De Steerns versteekt sük un ehr Licht,
Dat Füer sackt af, dat’s mien Gesicht.
En natt-koole Wind weiht dörch de Saken,
Bringt Qualm un Nevel na mi hen.
To flink seggt, to flink daan – ik mutt dat maken! –
Wat sweevt dor as en Schatten nu rinn?
Szene VI
(Mitnacht. Veer graue Froonslüüd treden op.)
De Eerste
Mien Naam is de Noot.
De Tweete
Mien Naam is de Schuld.
De Drüdde
Mien Naam is de Sorg.
De Veerte
De Mangel, dat bün ik.
De Dree Tosamen (Noot, Schuld un Mangel)
De Döör is to, wi kaamt nich rin;
De Herr is riek, he lett uns nich in sien Sinn.
Noot
Ik warr to’n Schatten, ganz mager un klein.
Schuld
Ik warr to’n Nix, nich mehr to sehn.
Mangel
Vun den Riekdoom warr ik blots utlacht un spott’.
Sorg
Ji Süstern, ji dröfft dor nich rin, bi Gott.
Doch dörch dat Slötel-Lock, sacht un bang,
dor sliekt de Sorg sük ehren Gang.
(De Sorg verswinnt dörch de Döör.)
Noot
Ji grauen Süstern, maakt juuch nu weg.
Schuld
Ik stah di bi op jeden Steg.
Mangel
Ik bün bi juuch, mien Atem is hoot.
De Dree
De Wulken treckt, de Steerns sünd weg!
Vun feern, dor achtern op den Weg,
dor kummt uns’ Broder, dor kummt he – de Dood.
Faust (in’n Palast)
Ik seeg dor veer, doch blots dree güngen weg;
Wat se seggt hebbt, dor find ik keen Steg.
Dat klung as „Mangel“, as „Noot“ un „Nood“,
un denn düt düstere Riem-Woort – „Dood“.
Dat klung so hol, so geisterhaft un bang.
Ik bün noch jümmers in de Töverei gefang’.
Kunn ik den Töverkram man ganz vergeten,
de Spröök un dat Besweren ganz utmeten,
un vör di, Natur, as bloten Minschen stahn,
denn weer dat de Möh wert, as Minsch to gahn.
So weer ik mal, en Söker in de Nacht,
vull Flöök op mi un op de Welt ehr Macht.
Nu is de Lucht vull Spökeree un Schien,
man weet nich mehr, woans man sük schall befrien.
Lacht uns de Dag ok mit Vernunft un Licht,
de Nacht verstrickt uns in en Droom-Gesicht.
Wi kaamt vun’t Feld, vull Jöögd un vull Freud,
en Rav de schrit – un dat Glück is verstreit.
Abergloov hangt uns an, as en sworen Rock,
he warnt uns jümmers vör den Schicksalsslag-Stock.
So staht wi alleen un bang in de Welt.
De Döör de knarrt, un nümms is dor opstellt.
(Bang)
Is dor wer?
Sorg
De Antwort mutt „Ja“ sien, dat is klor!
Faust
Un du, wer büst du denn, segg wohr?
Sorg
Ik bün dien Gast.
Faust
Maak di weg!
Sorg
Ik bün hier jüst richtig op mien Weg.
Faust (eerst füünsch, denn wedder ruhig)
Pass op, Faust, un bruuk keen Töverei!
Sorg
Will dat Ohr ok nich recht hüren,
In’t Hart mutt ik dat Echo stüren;
Wille Macht, de ööv ik ut,
Frömd seh ik för Minschen ut.
Op dat Land un op de See,
as en Wegbegleiter, jümmers nabe,
jümmers funnen, nienich söcht,
pries’t un verflogt, as man dat möcht. –
Hest du de Sorg nich sülvst mal kennt?
Faust
Ik bün dörch de Welt man blots rennt:
Ik greep mi jeden Lust bi’n Schopp,
un wat mi nich gefull, dat geev ik op.
Wat mi utbüxt is, dat leet ik gahn.
Ik heff begehrt un heff mien Wark daan,
un wedder wull ik, un so mit Macht,
bün ik dörch’t Leven stormt un dacht.
Toeerst mit Gewalt, doch nu mit Sinn,
ik weet nu, wat ik vör en Minsch nu bün.
De Eer is mi bekannt noog in düsse Stünn,
de Blick na drüben is uns to, dor kaamt wi nich rinn.
De Narr, de sien Ogen na baven hett,
un sük dor en Afbild in de Wulken sett!
He schall man stahn un sük hier ümkieken:
Düsse Welt hett Sinn för de, de nich wieken.
Worüm schall he in de Ewigkeit rümfohrn!
Wat fast is, dat schall he in de Hand nu bohrn.
So schall he gahn sien’ eerdschen Dag:
Un wenn dor Geester sünd, de he nich mag,
schall he sien Glück un Pien in’t Gahn nu finnen,
un nienich an de verleden Stünn sük binnen.
Sorg
Wenn ik en Minschen eerstmal heff,
denn ward sien Welt ganz klein un scheff.
Düsternis is dat, wat he süht,
keen Sünn mehr op- oder ünnergütt.
Sien Sinn is woll noch ganz gesund,
doch wahnt he in de Nacht, in düsse Stünd.
He weet nich mehr, wat he besitt,
un hett keen Freid an sien’ eegen Schritt.
Glück un Unglück sünd blots Tofall,
he hungert, ok wenn he Eten hett in’n Stall.
Ob Freud, ob Leid, dat is em egal,
he schuvt dat op op dat nächste Mal.
He luurt jümmers op dat, wat noch kümmt,
un find’t nienich dat, wat em würklich tümmt.
Faust
Maak di weg! Dat laat ik mi nich seggen!
So’n Döntjes schallst du mi nich vörleggen.
Gah weg mit dienen hämschen Singsang,
dat maakt den klauksten Keerl ja ganz bang!
Sorg
Schall he gahn oder schall he blieven?
He kann sük to nix mehr verdrieven.
Midden op’n Padd dor torkelt he rüm,
un tast’ sük vöran, as weer he stumm.
He verlütt sük jümmers deeper dorin,
allens süht scheef ut in sien’ Sinn.
He maakt sük sülvst un annern mööd,
he stickt meist an sien eegen Atemnood.
Liefloos, doch noch nich ganz daal,
wehrt he sük gegen de Verzwiefeln-Qual.
So geiht dat ümmer rüm un rüm,
En Enn vull Pien un ganz verspümm.
Mal is he frie, mal is he bang,
In’n halven Sloop, de Dag is lang.
He mutt in’n engen Ruum nu blieven,
Üm em na de Höll hen to verdrieven.
Faust
Du böser Geest! So maakt ji dat mit uns,
Ji jaagt uns in de Arms vun dusend Düvels;
Ji maakt dat Leven to en hölp- un uutsichtslos Gezunns,
Vull Arger un vull Sünn un luter Övels.
Ik weet, de Geester warrt man swor blots los,
De harten Banden breekt man nich so licht:
Doch, Sorg, ik laat di nich rin, ik bün nich flos,
Dien Sliekkraft telt vör mi nu gar nix nich!
Sorg
Denn föhl dat nu, as op den Wind,
Ik mit mien Flook nu flink verswind.
Juuch Minschen sünd dat hele Leven blind,
Nu, Faust, wees du dat ok bet an dien Enn!
(Se pust em in’t Gesicht un geiht weg.)
Faust (nu blind)
De Nacht schient deeper nu üm mi to sien,
Doch binnen in mi lücht dat helle Licht:
Ik mutt dat klaarkriegen, mien Wark, dat is mien,
Des Meesters Woort allein harr dat Gewicht.
Op ut de Bedden, Knechten! Mann för Mann!
Wiest nu, wat mien groot Plaan allens kann.
Grippt na dat Tüüch: mit Hacken un mit Spaden!
Nu wiest dat Enn vun all uns’ lüttjen Pad’n.
Stramme Ordnung, flinke Hand,
Dat bringt den gröttsten Pien-Bestand:
Dat dat gröttste Wark mag vör uns stahn,
Een Geest mutt för dusend Hannen gahn.
Szene VII
(De grote Vörhoff vun den Palast. Fackeln)
Mephistopheles (as Opseher vöran)
Kaamt her! Kaamt her! Nu man rin!
Ji flackern Geester ut dat Graff,
Ji Flickwark-Minschen, ahn veel Sinn,
Ut Knaken, Sehn un Knövel-Staff.
De Geester vun de Doden (Lemuren, in’n Chor)
Wi sünd al hier an düsse Stell,
Wi hebbt dat so verstahn,
Dat dat üm Land geiht, ganz sehell,
Wat wi nu schallt empfah’n.
Scharpe Pähl sünd al paraat,
Keden to’n Meten hebbt wi mit:
Doch worüm ji uns ropen hebbt to de Daad,
Dat hebbt wi vergeten bi’n nächsten Schritt.
Mephistopheles
Hier bruukt dat keen Kunst un keen groten Sinn:
Maakt dat op juuch egen Wies nu man rinn!
De Längste schall sük in de Läng nu leggen,
De annern schallt de Soden dorop meggen.
Maakt dat so, as man dat vör de Vaders deed,
Graavt en Veereck ut, so lang as dat geiht!
Vun’n Palast hen in en engen Schacht:
Dat Enn is för den Minschen jümmers dumm dacht.
De Geester vun de Doden (graavt un maakt sük lustig)
As ik noch junk weer, leevt un freet,
Dor dücht mi dat so sööt:
Bi lustig Luud un fröhlich Schritt,
Dor harr ik flinke Fööt.
Nu hett dat Öller mi packt mit’n Foot,
Mit sien’ Krückstock, as en Deev,
Ik stolper an de Dör to de Doden-Floot,
Worüm laat se se open, mien Leev!
Faust (torkelt ut’n Palast un tast’ na de Döörpahlen)
Dat Klappern vun de Schüffeln freit mi sehr!
Dat sünd mien Lüüd, de duchtig arbeit’ doot,
Bet de Eer sük mit den Minschen wedder eert,
De See ehre Grenzen kennen deit, so goot,
Un dat Meer mit Iesen-Banden warrt besveert.
Mephistopheles (för sük alleen)
Un doch, mit all dien Müürn un dien’ Diek,
Danzt du blots na uns’ Piep, so riek:
Du deckst för unsen Neptun den Disch,
Den Water-Düvel, sien’ groten Fraat un Fisch.
Du büst verloren, egal wat du maakst –
De Elementen sünd uns, bet du versackst,
Dat Unglück kümmt op flinke Hacken ran.
Faust
Opseher!
Mephistopheles
Hier!
Faust
Maak wat du kannst,
Haal Bargen vun Lüüd nu tosamen,
Driev se mit Gewalt oder mit’n goden Namen,
Mit Lohn, mit Locken oder mit den Pressgang!
Segg mi jeden Dag, wo wiet dat is gahn,
Wo deep de Graven in de Eerd is slahn.
Mephistopheles (half-luud)
Wat se mi vertellt hebbt, dat Woort, dat se geev,
Dat weer nich Graven – dat weer dat Graff, mien Leev.
Faust
En Sump liggt dor ünner den Barg an de Stell,
De verpest’t allens, wat ik daan heff, so hell:
Mien leste un gröttste Wille ward wohr,
Wenn düsse Dreck-Pool weg is, ganz klor.
Ik will Platz maken för Millionen vun Lüüd,
Nich ganz seker, doch frie för ehr eegen Bedüüd.
Gröne Feller, wo Minschen un Veh sük köönt frein,
Op de ne’e Eer schall dat Leven nu sien.
Glieks sett se sük daal in de Bargen ehr Schoot,
Opbaut dörch en Volk, dapper un goot.
Un in de Mitt hier, en Paradies,
Wo de Grenzen hollen gegen de See, so fies;
Un wenn se ok an de Dieken gnöögt mit Macht,
De Gemeenschap hollt stand mit all ehre Pracht.
Ja! Düsse Gedanke is dat, wat ik meen,
Dat leste Woort, wat de Klookheit hett sehn:
Blots de verdeent sük Freeheit un dat Leven,
De dääglich sük dorför mutt wedder geven.
In Kinnertiet, as Mann un ok as Greis,
Dörchloopt se hier de Gefahren-Reis.
Op frie’e Eer mit en free’et Volk to stahn,
Dat is de Droom, den ik heff nahn.
Denn dröff ik to den Ogenblick wohl seggen:
„Verweil doch man! Du büst so schöön!“
Mien Spoor ward sük nich in de Tieden leggen,
Wat ik hier schaffen deed, schall nich vergehn. –
In’t Vörgeföhl vun so en grootet Glück,
Genet ik nu den hööchsten Augenblick.
(Faust sackt torüch, de Geester vun de Doden fangt em op un leggt em op de Eerd.)
Mephistopheles
Keen Glück dee em noog, keen Lust weer em recht,
So jagt he na Schatten, as en hülplosen Knecht.
Den lesten, den slechtesten, den leddigen Moment,
Den wull he hollen bet an sien Enn.
Ok wenn he gegen mi harr sük stellt,
De Tiet is Meester: de Greis liggt in’n Sann vun de Welt.
De Klock steiht still –
Chor
Steiht still! As Mitnacht: swiegstill.
De Wieser fallt.
Mephistopheles
He fallt, un allens is vörbi.
Chor
Dat is vörbi.
Mephistopheles
Vörbi! Wat en dusselget Woort.
Worüm?
Vörbi un luter Nix, dat is de sülve Oort!
Wat helpt uns düt ewige Schaffen un Doon!
Blots üm dat wedder wegtosmieten, ahn Lohn!
„Dor is’t vörbi!“ Wat schall man dorut lesen?
Dat is jüst so, as weer dat nie nich wesen,
Un doch löppt dat rüm, as wenn dat wat weer.
Ik harr lever dat ewige Nix üm mi her.
En Geest vun de Doden (Solo)
Wer hett düt Huus so slecht nu buut,
Mit Schüffel un mit Spaden?
Geester vun de Doden (Chor)
För di, du Gast in’t linnen Kleed,
Is’t goot noog för dien’ Schaden.
En Geest vun de Doden (Solo)
Wer hett den Saal so slecht nu smückt?
Wo sünd de Stöhl un Dischen?
Geester vun de Doden (Chor)
Dat weer blots lehnt för korte Tiet:
De Gläubigers kaamt sük dat fischen.
Mephistopheles
De Lief liggt hier; wenn de Geest nu will fleegen,
Wies ik em mien Papeer, dat ward he nich biegen.
Doch de Minschen hebbt nu so veele Listen,
Üm den Düvel üm de Seel to kisten.
Wi maakt dat op de ole Wies,
Doch dat Ne’e winnt den gröttsten Pries.
Fröher harr ik dat alleenig schafft,
Hüüt bruuk ik Hülp för düsse Kraft.
Un allens löppt ok noch so scheef!
Dat ole Recht, dat weer mi leev,
Doch dorop kann man sük nich mehr verlaten.
Fröher keem de Seel bi’n lesten Snapp rut ut de Raten,
Ik luuer dor as de flinkste Muus,
Un pack ehr fast vör dat Dodenhuus!
Nu blifft se dor binnen, in den grauligen Schiet,
In den stinkigen Lief, un se hett ja veel Tiet,
Bet de Elementen se rutdrieven doot,
In Schann un Schimp, mit luter Wut in’t Bloot.
Düt „Wonnehr“, „Woans“ un ok dat „Wo“,
Dat maakt mi hüt noch ganz tuchtig klow:
De ole Dood hett sien Macht nu verloren,
Of se würklich rut kummt – dorop kann man nich swören.
Faken seh ik den starren Lief vör mi stahn,
Dat weer blots Schien: he fängt wedder an to gahn!
(He maakt komische, hexenardige Teken mit de Hannen.)
Nu fix! Maakt mal en beten Damp,
Ji Herren mit Höörn, maakt juuch paraat för den Kamp!
Ut den Düvel sien’ Slag büst ji allensamt boren,
Bringt dat Höllenmuul mit, dat wi nich verlor’n.
De wohre Höll hett Mäuler noog! Ja, vele!
To’n Fräten na Rang un na Geld un na Seele.
Doch in düt leste Speel sünd wi sowiet,
Dat wi nich mehr gnädig sünd in düsse Tiet.
(Links geiht dat grulige Höllenmuul open.)
De Tähnen gähnt wiet: de Afgrund is dor,
Vull Flammen un Füer, dat is duchtig klor,
Un achtern dor sieden un brodelt de Gloot,
De ewige Brand vun de Düvelsstadt-Not.
De rode Stroom brickt sük dörch dat Gebiet,
De Verdammeten swimmt dor un söökt na’t Geleit:
Doch de Hyäne, de bitt jem ganz duchtig un fies,
Un jaagt se torüch in den hitten Schlamm-Kries.
Dor gifft dat veel Ecken un Kanten to sehn,
Veel Schreck op lütt Ruum – man mutt sük nich schämen.
Ji hebbt de Sünner al bannig bang maakt,
Doch se glöövt jümmers noch, dat dat blots droomt is un faked.
(To de fetten Düvels mit de korten Höörn)
Nu, ji Dickbüüks mit de hitten Backen!
Vun den Swevel in de Höll sünd ji so düchtig am Packen.
Kort un stempig, mit’n Nacken ut Steen!
Kiekt na ünnen, of dor en Funk is to sehn:
Dat is de Seel, de Psyche mit Flögeln so fein,
Ropp se ehr ut, denn is se blots en Worm, so gemein.
Ik drück ehr mien Siegel op, as dat sük höört,
Un denn af in den Storm, de dor hiddert un stört!
Passt op in de deeperen Gegenden dor,
Ji Tunnen vull Fett, dat is juuch Arbeit, ganz klor.
Of se dor wahnt, bi de Doden ehr Schaar,
Dat weet nümms so recht, dat is nich wahr.
In’n Navel, dor sitt se woll jümmers ganz geern –
Passt op, dat se dor nich rutsliekt na de Steern!
(To de magern Düvels mit de krummen Höörn)
Ji Hampelmänner, ji langen Fliege-Dinger,
Grapscht in de Lucht! Laat gahn de Finger!
Mit juuch langen Arms un scharpen Klauen,
Mütt ji de lüttje Seel nu hauen.
Se sitt noch in dat ole Huus dor binnen,
De Geest söökt jümmers Weg’, üm to verswinnen.
(Glanze vun baven, op de rechte Siet)
De Heven-Schar
Botten, kaamt ran,
Heven-Verwandt,
Sacht un in Roh:
Sünn warrt vergeven,
Stoff warrt to’n Leven,
Fründschap nu ok
To de Natuur dorünner,
Swevend nu ran,
Sacht op dat Land!
Mephistopheles
Ik höör düt Kling-Klang, düt fiese Gejöker,
Vun baven kümmt dat, as en unwillig Höker.
Dat is düt Kinnerspul, düt Deern-Gedööns,
Wat fromme Lüüd so geern hebbt un so schööns.
Ji weet dat wohl, woans wi in düstere Stünnen,
Den Ünnergang vun dat Minschengeslecht deen finnen:
Doch dat Gruligste, wat ik op de Welt hebbt sehn,
Sünd düsse Gebeeder – dor mutt man sük schämen!
Düsse Stutzers kaamt, de Heuchlers dor,
Snuppt uns de Seelen weg, dat is wohl klor.
Bruukt uns’ egen Wapen dorför ok noch,
Düvels sünd dat, in en Engel-Rock!
Düsse Seel to verleren, weer de gröttste Schann:
Ran an dat Graff! Hoolt se juuch, Mann för Mann!
De Engel-Chor (streeit Rosen)
Rosen, ji hellen,
Balsam ji quellen,
Sweven un beven,
Heimlich to’n Leven,
Twieg, de uns hitten,
Knop, de sük splitten,
Maakt juuch nu op!
Purpur un Gröön,
Fröhling schall sien!
Bringt em nu weg,
In’t Paradies-Lien.
Mephistopheles (to de Düvels)
Wat duukt ji juuch? Is dat Höllen-Bruuk?
Staht still un laat se man mit ehren Snuuk!
Jeder Mann op sien’ Posten un kiekt jem an!
Se denkt wohl, mit so’n beten Blomen-Gram
Köönt se de hitte Düvels-Lucht nu köhlen:
Dörch juuch Pusten ward dat al verquöllen.
Nu pust, ji Pusters! – Noog, dat is noog!
Dörch juuch Qualm ward dat allens blots droog. –
Nich so dulle! Maakt Nääs un Mund nu to!
Oha, nu brennt dat – dat geiht nich jüst so!
Maat hollen schallt ji, dat heff ik seggt!
De Rosen schrumpelt nich blots, de sünd verflegt!
Dat sweevt in Flammen, giftig un hell:
Weg dorvun! Hoolt juuch tosamen, ganz schnell! –
Juuch Kraft de swinnt! De Moot is nu weg!
De Düvels rüükt düt frömde, sööte Geleck.
De Engel-Chor
Blöten vull Freud,
Flammen vull Glück,
Leev warrt verstreit,
Seel find’t torüch,
As dat Hart dat man mag.
Wöör, de man meent,
Lucht, de uns deent,
Üm uns herüm
Ewigen Dag!
Mephistopheles
O Flook! O Schann, de hier nu schütt!
Mien Satans staht op’n Kopp, as man dat süht.
De Fettsäcke dreiht sük as de Kreisel in’n Kreis,
Un stört mit’n Mors in de Höll, op de Reis.
Gaht na juuch hitten Bäder, ji Keerls!
Ik stah hier alleen, as’n Held un as’n Kerls!
(He sleiht na de Rosen, de dor sweevt)
Irrlechter, weg dor! Du Lüchtje brennst hell,
Doch wenn man di grippt, büst du blots Dreck op de Stell.
Worüm fladdert ji hier? Maakt juuch doch weg! –
Dat backt as Teer un Swevel an mien’ Steg.
De Engel-Chor
Wat nich to di höört,
Muttst du nich dragen:
Wat di binn in stört,
Muttst du nich klagen.
Kümmt dat mit Macht,
Wi geevt dorop Acht.
Blots de Leev deent
To de Leev, de man meent!
Mephistopheles
Mien Kopp un Hart, de brennt; mien Lever ok,
Dörch düssen düvelschen Elementen-Smook!
Slimmer as dat Füer in de Höll sülvst is dat! –
Dorüm hüül ji wohl ok, ji Lüüd, de sünd satt,
Ji Unglücklichen in de Leev! Allensamt,
Kiekt ji na den Schatz, vull Verlangen entfiammt.
Ik ok! Worüm dreiht mien Kopp sük na de Siet?
Sünd wi nich Feind bet in alle Ewigkeit?
Fröher harr ik Angst un Gruul vör dissen Schien.
Hett en frömde Macht mi nu slahn in dat Been?
Ik kiek se so geern an, de jungen Bengels dor:
Wat hollt mi dorvun af to floken, ganz klor? –
Un wenn ik mi nu sülvst belögen do,
Wer speelt denn den Narren in de Tokunft, jüst so?
Düsse Lucht-Gesellen, de ik eegentlich haat,
Wo schöön se mi nu dükelt, as en feine Saat! –
Ji süte Kinner, seggt mi denn:
Sünd ji nich ut Lucifer sien Stamm?
So nett bün ji, ik küss jo gern,
Dat föhlt sik an as eegen Land.
So warm un recht is’t mi dorbi,
As wenn wi uns al dusend Mol
Begeent harrn – sacht un heimlich liek de Kat,
So lustig, dat mien Hart ward voll.
O, kumm doch neger, kiek mi an!
Wi sünd al dor – worüm so schüchtern stahn?
Wi sünd so dicht – bliev, wenn du kannst,
Un lat uns nich alleen hier gahn.
(De Engel treckt vör un füllt den Raum.)
Mephisto (an’n Rand verdrängt):
Ji veracht uns, verdammte Geester,
Un sünd doch ok ut Zauberblot:
Ji lockt de Minschen – Mann un Fru,
In Leev un Sünd, in Brand un Not.
Wat’n Unglück! Wat’n heet Begehr!
Is dit de Luft vun Leev un Füür?
Mien hele Liev steiht in Brand,
Mien Kopp is dull, ik föhl nix mehr.
Ji sweevt un sinkt, so licht un sacht,
Mit Glieder, slau un listig bracht.
Dat ernste Antlitz steiht jo good,
Man lacht doch mol – dat weer mien Mood!
Een lütt Smiet üm’n Mund, so fein,
Dat schenk mi Freid för ewig Tiet.
Du groten Jung, du maakst mi narrsch,
De Preesterpos passt di nich recht.
Wies wat vun Lust, kiek her to mi,
Un wees nich all to sittsam nu:
Dat lang Gewand, dat schüchtern swengt –
Van achtern sehn sünd ji to süß!
Chor vun Engel:
Ji Leevensfüür,
Nu heller brannt,
Heelt dat Verdammte,
Mit Wohrheit bekannt!
Lat se frei warrn,
Van’t Böse los,
In Seligkeit borgen,
In ewigen Schoss.
Mephisto (fangt sik wedder):
Wat geiht hier vör? Ik bün ganz krank,
As Job mit Beulen överall.
Un doch heff ik ok wat gewunnen,
Mien Düüvelskraft is noch nich all.
De bösen Deel sünd noch intakt,
Dat Leevensspel is blot’n Schein:
De Flammen dämpen sik al wedder –
Un ik verflöök jo all to’n Lohn!
Chor vun Engel:
Rein is dat Füür,
Dat se nu trägt,
De Seligkeit blifft,
De Gootheit bewegt.
Versammelt jo all,
Stiegt nu hooch,
De Geest kann hier
In reine Luft hooch!
(Se steigt op un neemt Faust sien Seele mit.)
Mephisto:
Wo sünd se hen? Wo sünd se bloß?
Ji hebbt mi överrumpelt, Bengels!
Dat Beste hebbt ji mitnomen,
Un flogen hooch – as lichte Engels.
De edle Seel, mien rechte Deel,
Hebbt ji mi listig afsnackt.
Un wo kann ik mi nu beklagen?
Wokeen gifft mi mien Recht torügg?
Bedrogen bün ik – olt un dull,
Dat heff ik wohl verdiend.
Mit grote Mühe, Schand un Scham,
Is all dat Gode nu verdwien’t.
Dokter Marianus (Faust verklärt):
Hier bün ik fri, de Blick is wiet,
De Geest steigt hooch in Himmelsschien.
Dor sweevt ok Fruen licht un sacht,
In Glanz, as Starnen, hell un rein.
De Königin vun’n Himmel glanst,
So wiet, so hell, so wunderbor.
O Höchste, lat mi di verstahn,
Un führ mien Hart na dienen Chor.
Giff Gnod un Kraft dat minschlich Hart,
Dat strebt in Leev un stille Glöd.
Un heff wi Mut un Kraft genug,
So maakt dien Wull uns sacht un groot.
Du Jungfrau rein, du Moder mild,
Du Königin vun all dat Sien,
Nix is di gliek in Gootheit, Macht,
Du bist dat Höchste, ewig rein.
So vele sachte Wolken kringelt,
As büßende Fruen üm di to.
Se bidden leise, hopen stark,
Un sehnt sik na dien Gnod un Ro.
Wokeen kann widerstahn de Lust,
De Blick, de Mund, de sachte Ton?
So licht rutscht de Foot op glatten Weg,
Un Minschen sünd nich stahn so schon.
Mater Gloriosa:
Kumm, steig na baven, immer hooch!
He warr di folgen, wenn he süht.
Dokter Marianus:
Kiekt op ehr Gnad, ji Seelen all,
Un dankt ehr – folgt ehr, Schritt för Schritt!
Laat all fiene Sinn, de nich to sehn,
ehr dienstlich wesen, still un reen.
Jungfroo, Moder, Königin klaor,
Göttin, wees uns gnädig, joar!